Etiket arşivi: ay

Pusulasız Yön Bulma Methodları

Kutup Yıldızı’na Göre Yön Bulma

Büyük Ayı yıldız kümesi yedi yıldızdan oluşur ve göğün kuzey tarafında en kolay bulunabilen yıldız kümesidir.

Küçük Ayı yıldız kümesi de, Büyük Ayı’ya göre ters durumda ve yine yedi yıldızdan oluşmaktadır ve benzer şekildedir. Bir el arabasına da benzeyen Küçük Ayı yıldız kümesinin araba dingili oluşturan kısmın ucundaki yıldız, Kutup Yıldızıdır. Bu yıldız, dünyanın orta yerinden Kuzey Kutbuna bir çizgi çekildiğini düşünürsek, buna en yakın durumdadır. Yani Kutup yıldızına doğru bakarsak kuzeye bakmış oluruz.

Gündüzleri Pusulasız Yön Bulma

Eğer bir ormanda bulunuyorsanız, ağaçların hangi taraflarının yosun tuttuğuna bakmalısınız. Yosun daima güneş görmeyen tarafta, yani kuzeye bakan yüzeylerde oluşur.

Bir saat kadranı üzerindeki sayılarla da yön bulunabilir. Saati avucunuza alın, saatin akrep kolu güneşin yönünde olsun. Sonra saatin tam orta yerinden 12 sayısının bulunduğu yere doru zihninizden bir çizgi çizin. Böylece akrep kolu ile sizin düşündüğünüz çizgi arasında bir açı olur. Bu açıyı zihninizden eşit olarak ikiye bölecek bir çizgi daha düşünün ve bunu uzatın, önünüze doğru uzanan taraf güneyi, aksi taraf kuzeyi gösterir.

AY’a Göre Yön Belirleme

Tıpkı güneş gibi ayda doğudan doğar batıdan batar. Eğer hilal biçimindeki ayın iki ucunu hayalen bir çizgi ile birleştirip uzatınca ”d” harfi gibi bir biçim çıkıyorsa, Ay?ın iki ucu batıya dönük demektir. Çıkan şey ”b” harfi biçiminde ise, uçların yönü doğuya yöneliktir.

Harita Okuma

1) Bir haritanın alt ve üst tarafındaki derece ve onların dakikaları, ondalıkları, boylamı gösterir. Türkiye ve sahilleri, başlangıç, yani (0) noktası olan Greenwich’in doğusunda kaldığı için, buradaki boylamlar (E) işaretli, yani doğudur. Doğuya gidildikçe boylam büyür. Haritanın sağ ve sol iki yanındaki derece ve dakikalar ise enlemi gösterir. Ekvator sıfır hattı olup kuzeye doğru çıkıldıkça, enlem büyür. (N) işaretini alır, yani kuzeydir.

2) Haritada, iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek için, iki yandaki enlem göstergesinin derece ve dakikası kullanılır. 1 derece 60 mil olup her dakika 1 mile eşittir. Ayrıca her dakikada ondalıkla, yani ona bölünüp gösterilir. Mesafe ölçerken sakın, boylam göstergesini kullanmayın. Önce iki ucu sivri pergelle, iki nokta arasındaki açıklık ölçülür. Sonra yandaki enlem göstergesinde bu açıklığın kaç dakika, yani kaç mil olduğu okunur.

3) Türk haritalarında derinlik ve yükseklikler metredir. Eski İngiliz haritalarında, derinlik kulaç veya kadem, yükseklikler de kadem olarak gösterilir.

4) Türk haritalarında 10 m. derinlik hattı içinde kalan denizler, açık mavi, karalar sarı renkte gösterilir.

5) Haritada bir noktanın mevkii verilirken önce enlemi sonra boylamı okunur.

6) Haritada, bir noktanın enlemini bulmak için paralel cetvelin bir yakasını en yakın enlem çizgisine koyar, diğerini o noktaya çekip yandaki enlem göstergesi üzerinde derece ve dakikasını okuruz. Boylam içinde, bu sefer cetvelin bir yakası en yakın boylam çizgisine konur diğer yakası o noktanın üzerine çekilir. Haritanın alt veya üst kısmındaki göstergeden, önce derece, sonra dakika ve ondası okunur.

Cetvel yerine bu işlem pergelle de yapılabilir. En yakın boylam ve enlem çizgisinden o noktanın uzaklığı ölçülür. İlgili göstergede aynı çizgiden itibaren mesafe konarak derecesi okunur.

7) Denizde metreden başka kullanılan uzunluk ölçüleri şunlardır.

1 mil = 1852 m. <> 1 Gomina = 1/10

mil=185.2 m. <> 1 kadem = 30.5 cm

1 Kulaç = 1/100 <>Gomina = 2 <>yarda = 6 kadem<> Saattaki süratin mil olarak ifadesi knot

dır.

GPS Kullanırken, elinizdeki haritanın buna göre ne kadar doğru olduğuna bakılması bilhassa eski baskı haritalarda sahile yakın yerlerde mevki koyarken dikkatli olunması gerekir.

Sahillerimizle ilgili haritalar için Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığına başvurabilirsiniz.

İrtibat tel. 0 216 322 25 80

http://www.shodb.gov.tr

Gelgit – Medcezir

Ay ve Güneş’in Dünya üzerinde oluşturduğu çekim kuvveti nedeni ile 12 saat 25 dakikalık aralıklarla dünya yüzeyindeki karşılıklı iki bölgede sular kabarır ve iki kabarma süresi arasında tekrar eski haline döner bu olaya gelgit (med cezir) adı verilir. Dünya, Ay ve Güneş’in aynı doğrultuya geldikleri yeni ay ve dolunay konumlarında suların kabarması maksimuma ulaşır ve gelgit olayı en belirgin halini alır. Dünyanın Ay’a yakın olan yüzünde, sular Ay’ın çekim kuvveti sayesinde kabarırken diğer yüzünde merkez kaç kuvveti daha fazla olduğu için sular kabarır. Bu nedenle dünyanın karşılıklı iki tarafında sular aynı anda  kabarır ve aynı anda çekilir.

Ay’ın çekim kuvveti Gelgit olayının oluşmasına sebep olur. Bu çekim kuvveti; Ay Dünya çevresine dolanırken değişik bölgeleri etkiler ve uzaklığa göre değişir. Ay’ın Dünya’dan uzaklaşması çekim kuvvetini azalır, yakınlaşması ise çekim kuvveti artırır. Okyanuslar gelgit olayından daha fazla etkilenir.

Ay dünya etrafında dönerken yerkürenin bir yüzü Ay’a daima daha yakındır. Bu durumda Ay’a yakın yerdeki sular ay tarafından kendine doğru çekilirler. Bu arada kabaran suların arkasında bulunan boşlukları yanlardan gelen sular doldurur. Böylece Dünya?nın Ay’a bakan yüzeyinde sular yükselirken, diğer yerlerde alçalır. Bu yükselme ve alçalma birbirini sürekli izler.

Gelgit olayına etki eden bir diğer faktör de Güneş?tir. Ay, Dünya ile Güneş arasındayken bu etki az; hepsi bir doğrultudayken çok olur. Gelgit olayı ilk ve ikinci dördün evrelerinde en düşük, yeni ay ve dolunay devrelerinde en büyük değeri alır. Bir yerde sular kabarırken ay o yer için gökyüzünün en yüksek noktasındadır.

Gelgit olayı her gün aynı saatte olmaz. Bir önceki günden 50 dakika daha geç oluşur. Nedeni ise Dünya ile Ay’ın aynı yönde dönmesidir.

Gelgit olayındaki sürtünmelerden dolayı dünyanın kendi etrafındaki dönme hızı azalır. Böylece günler yavaş yavaş uzar. Gelgit olayındaki sürtünme Dünya?nın dönme hızında yavaşlamaya neden olurken, Ay’ın da her yıl Dünya?dan 12,7 cm uzaklaşmasına neden olur.