Etiket arşivi: ekinoks

Cetvel Kullanılmadan Hesabi Olarak Yön Belirlenmesi

Bazı yöntemlerle cetvel kullanılmadan hesabi olarak yön belirlenebilir:

Kutup Yıldızı (Polaris)

Ekvator ile 60 derece N (kuzey) enlemi arasında bulunan bir gözlemci için Kutup Yıldızı?nın yönü en fazla 2 derece hata ile hakiki kuzeyi gösterir.

Meridyen Geçişi

Her hangi bir gök cisminin üst veya alt meridyenden geçişi kuzey veya güneyi belirler. Bu an gök cisminin yüksekliğinin en büyük (veya küçük) olduğu zamandır. Meridyen geçiş zamanının kestirilmesi zor olabilir. Eğer zaman ve bir almanak mevcutsa ve boylam biliniyorsa transit geçiş bulunabilir.

Asal Yükseklik Dairesindeki Gök Cismi

Eğer herhangi bir yöntemle asal yükseklik dairesindeki (Prima vertical) bir gök cismi belirleniyorsa (doğuya veya batıya doğru), bu andaki pusla semti gözlenebilir. Gök ekvatorundaki herhangi bir gök cismi doğuş veya batış anında asal yükseklik dairesindedir. Güneş için bu durum ekinoks zamanıdır. Mintaka yıldızı, Orion kuşağının lider yıldızı olup yaklaşık 0,3 derece S dec?e sahip olarak gök ekvatorunda farz edilebilir. Ekvator yakınındaki bir gözlemci için böyle bir gök cismi daima doğu veya batıyı gösterir. Ay, alt kenarının ufukta olduğu zaman gözlemlenmelidir.

Batan veya doğan gök cismi

Ay hariç olmak üzere bir gök cisminin yönü batış ve doğuşta aynıdır. Eğer yön doğuş ve batışta ölçülmüşse hakiki güney (veya kuzey) iki alınan değer arasında orta noktadır ve bu değerler arasındaki fark pusula hatasını verir. Bir örnekle açıklayalım:

Eğer bir gök cisminin pusula ile yönü 073 derece doğuşta ve 277 derece batışta hesaplanmışsa, (073 + 277) / 2 = 175 derecenin hakiki güneyden farkı olan 5 derece E pusula hatasıdır. Eğer Dec. Ve Lat. biliniyorsa doğuş ve batışta bir gök cisminin yönü diyagram veya hesap yoluyla bulunabilir. Basit bir astronomik olmayan yöntemle arazi sapma bulunabilir. Küpeşteden denize yüzebilen fakat rüzgara kapılıp süratle hareket etmeyen bir madde atılır. Bundan sonra filika istenen yönün aksi istikametinde dikkatlice dümen tutulur. Denizdeki maddenin hala görünür olduğu yarım mil veya daha uzakça bir yerde filika en küçük daire çizecek bir manevrayla çevrilip tekrar denizdeki madde pruvaya alınır. Manyetik rota, maddeye karşı olan rota ile karşıt rotanın ortalamasıdır. Eğer filika maddeden uzaklaşırken pusula 151 derece ve tekrar maddeye döndüğünde 337 derece okunmuşsa, 151 derece + 180 derece = 331 derece ve (337 derece + 331 derece) / 2 = 334 derece. Böylece bu rota üzerinde pusula arazi sapması (dev) 334 derece ? 331 derece = 3 derece W olarak bulunur.

Çapraz çıta ile

Bir uzun ve bir kısa çıta birbiri üzerine, kısa olan hareket edecek biçimde yerleştirilir. Çıtanın ucundan bakıldığında bir doğrultu ufku, öteki doğrultu gök cismini birleştirir. Gök cisminin göz ile aynı doğrultuda olması için küçük çıta büyük çıta üzerinde hareket ettirilir. Alt için burada oluşan üçgenlerden birisi kullanılır. Büyük çıta ufuk çizgisine tutulur. Küçük çıtanın üst ucu gök cismi ile çakışana kadar hareket ettirilir. Küçük çıtanın boyunun yarısını, büyük çıtanın ucu ile çıtaların kesim noktasına kadar olan uzaklık ile böldüğümüzde bulunan sayının tangent değeri gök cisminin yüksekliğinin yarısıdır. Eğer tek dik üçgen kullanılmışsa bulunan değer tam yüksekliktir (Alt.). Örneğin, küçük çıta 18,7 cm, büyük çıta 34,3 cm ölçülmüşse, tek dik üçgen kullanılmışsa: 18,7 / 34,3 = 0,5418 bulunur. Tangent olarak bu değer 28,5 derece olur ki gök cisminin Alt. karşılığıdır.