Etiket arşivi: gurcatalar

Yelken Donanımları

Yelkenli teknelerde bulunan ve yelken sisteminin bir parçası olan teller, halatlar, direkler vs. gibi yelken dışında kalan elemanlara donanım denir. Bu donanımları;

  1. Sabit donanımlar (çarmıklar ve ıstralyalar)
  2. Hareketli donanımlar (halatlar, makaralar vs.) olarak ikiye ayırmak mümkündür.

Sabit Donanım

Sabit donanımlar direği destekler ve bazı yelkenlerin bağlanmasına yardımcı olur. Hareketli donanımlar ise yelkenlerin çekilmesinde ve triminde kullanılır. Cat gibi küçük teknelerde sabit donanım yoktur. Basit yelken düzeninde çarmıklar yelkeni enine olduğu kadar boyuna da destekler. Son yıllarda sabit donanım oldukça basitleştirilmiştir. Mesela modern direkbaşı donanımı direğin başına bağlanmış baş ve kıç ıstralya ile çeşitli alt ve üst çarmıklardan meydana gelir. Bu düzeneğin ayarı kolaydır ve rüzgara daha az direnç gösterir. Ancak birinin kopması halinde tamamen devre dışı kalır. Üst çarmıklara yerleştirilmiş gurcatalar direğin mukavemetini arttırırlar.

Floğun (jib-baş yelken) bağlandığı baş ıstralya ve flok mandar makarası birçok armada (yelken donanımı) direk şapkasından 1-1.5 m aşağıya bağlanmıştır. Çatal gurcatadan geçen ıstralyalar (köstek ıstralya) direğin baş ıstralya ve floğun çekmesine karşı mukavemetini arttırmak için buraya konulmuştur. Baş, kıç ve köstek ıstralyalar rüzgar üstü seyrinde flok orsa yakasını düz tutmak amacıyla gergin bağlanırlar. Fakat çok fazla gerginlik, direği büküp tekneye zarar verebilir. Direk, köstek ıstralyalarla donatıldığında alt geri çarmıklar floğun çekmesine direnç gösterirler. Bunlar çatal gurcatanın bağlandığı bölgede (direkte) bir bükülme meydana gelmeyecek kadar gergin olmalıdırlar. Bazı dizaynlarda floğun çekmesine direnç göstermek için pupa çarmıkları kullanılır. Her tramolada rüzgarüstü olan gerilir, rüzgaraltı olan serbest bırakılır.

Hareketli donanım

Yelkenlerin kullanılmalarında çekilen halatlar bir yelkenli için teknenin hareketli donanımıdır. Cat armaları yelkeni çekmek için bir mandar ve kontrolu içinde bir ıskotadan meydana gelen basit bir sistemdir. Yelken donanımı büyüdükçe ek mandarlar ve ıskotalar konulur ve herbiri bağlı olduğu yelkenin adını alır. Bunlar makaralar veya köprülerden, direkbaşı dillerden ve bazen kuvvet kazandırmayı arrtırmak ve kolaylık için vinçlerden donatılırlar. Dikventolar (bumba balançinası) ıskota yakası gergileri ve baskı palangaları, yelken donanımının bir parçası olduklarından hareketli donanımlardır.

Yelken indirildiğinde bumbanın ağırlığını taşımak üzere bir dik vento (balançina) kullanılacağı yerde, kıç ıstralyaya bağlanmış kısa bir kamçı da kullanılabilir. Küçük teknelerde genellikle bir bumba çatalı veya yelken ıskotası kullanılır.

Küçük yelkenli teknelerde ıskota ve mandarlar genellikle 6-8 mm. lik manila veya dakron halattan yapılır. Yarış tekneleri mandarlarında, yelken tamamıyla çekildiğinde yükü taşıyacak paslanmaz çelik bir kısım bulunmaktadır. Tel halat, lif halattan daha az uzar ve rüzgara karşı daha az direnç gösterir fakat kullanma ve koç boynuzuna bağlamak için lif halattan bir kuyruğa gerek vardır. Genellikle yelkenin son 3-5 santimlik kısmını çekmek ve gerekli gerginliği sağlamak için vinç kullanılır.

Iskotaların 2 önemli görevi vardır. Birincisi, yelkenin açısını rüzgara göre ayarlamak ve ikincisi de rüzgara doğru yükselirken yelkenin kanat gibi şeklini korumak için yelkenin gradin yakasını aşağı doğru çekmektir.

Ana bumba ıskotası, genellikle bumba ucu ve teknenin kıçı veya kıç aynalığı arasına yerleştirilmiş ıskota makaralarından donatılır. Kullanılacak donanımın tipi, yelken alanına ve yelkeni kontrol etmek için gerekli kazanç miktarına bağlı olarak belirlenir. Iskota makarası ıskota çemberi üzerindeki bir analeye, kızağa veya başka bir parçaya bağlanabilir. Bu makara her tramolada ıskota çemberi veya bir sapan üzerinden aynalığın bir tarafından diğer tafafına kayar.

Büyük teknelerde çelikten yapılmış ıskota çemberleri kullanılır ama küçük teknelerde ray ve kızak veya paslanmaz çelik tel donanımlar vardır. Toplam olarak bu donanımların hepsine birden ıskota donanımı denir. Bunun temel amacı tekne rüzgara yükselirken, yelkenin kıç gradin yakasına aşağı doğru bir kuvvet uygulayarak düzeltmektir. Ancak hafif havada aşağı doğru çekme ve bumbanın ağırlığı nedeniyle yelkenin fazla düz hale gelmesi ve yürütme gücünün kaybolması gibi bir sakınca vardır. Iskotayı mastoriye yakın bir yerden donatmakla bu durum iyileştirelebilir. Iskotanın uzun olması bumbanın hafifçe yukarı kalkması ve yelkendeki torun artmasına yardım eder. Bu nedenle birçok yarış kaptanları istenilen bir yerde sabitleştirilebilen ray ve kızaklı ıskota donanımlarını tercih ederler.

Kaynak: http://www.yildiz.edu.tr Pdf Yayını