Etiket arşivi: harita

Piri Reis Haritası’nın Esrarı

1929’da Topkapı Sarayı’nda, rastlantı sonucu ünlü denizci Piri Reis‘in dünya haritasının bir parçası bulunur. Daha sonra bu harita üzerinde uzaylılardan, cinlere uzanan sayısız spekülasyon üretilir.

Milli Müzeler Genel Müdürü Halil Ethem Eldem, 9 Kasım 1929’da Topkapı Sarayı’nda rastlantı sonucu bir harita bulur. Bu, ünlü Osmanlı denizcisi Piri Reis’in 1513’te yapıp 1517’de Mısır’da padişah Yavuz Sultan Selim’e sundugu dünya haritasının bir parçasıdır. Bu parçada, Atlantik Okyanusu, Avrupa ile Afrika‘nın batı kıyıları ve Amerika’nın dogu kıyıları yer almaktadır. Harita üzerinde birçok not bulunmaktadır. Bu notlar Hasan Fehmi Bey tarafından Latin harflerine aktarılmış, 1937’de Türk Tarih Kurumu Başkanı Yusuf Akçura’nın “Piri Reis Haritası” adlı kitabında yayınlanmıştır. Ancak bilim çevrelerinden önce “Sırlar Dünyası” meraklıları ve tüccarları el atmışlardır konuya. Amerikalı Charles Hapgood, Kayıp Mu kıtası konusundaki iddialarıyla öne çıkmaya çalışırken, 1966’da “Eski Deniz Krallarının Haritaları: Buz Çagında İleri Bir Uygarlıgın Varlıgının Aşikârlıgı” adlı kitabında, haritada, çizildigi tarihlerde bilinmeyen Antarktika kıyılarının çok dogru bir şekilde çizildigini ileri sürmüştür. İsviçreli “uzaylıların izleri” uzmanı Erich von Daniken de 1968 tarihli “Tanrıların Arabaları” kitabında, haritanın uzaylılarca çizildigini iddia etmiştir! Daha sonra bu harita üzerinde çokça spekülasyon icat edilmiştir.

Peygamber Çizdi İddiası

Aralık başında Yeni Şafak gazetesinde Ayşe Olgun imzalı ve “Piri Reis’in Haritası Hz. Süleyman’ın Mirası” başlıklı bir yazı çıktı. Yazıda şunlar söyleniyor: “Rus ve İngiliz bilimadamları, Türk denizcilik tarihinin önemli isimlerinden Piri Reis‘in çizdigi haritada yer alan Antarktika kıtasında milattan önce yaşamış bir uygarlığın izlerini yaptıkları araştırmalar neticesinde doğrularken, akıllarına takılan soru bu bilgilere Piri Reis’in 500 yıl önce nasıl ulaştığı yönünde. Arastırmacılar çok eski uygarlıklara ait haritaların Piri Reis’in eline geçtigini ve bu haritalardan yola çıkarak kendi haritasını çizdigini ileri sürerken, ünlü denizci kaleme aldığı Bahriye Kitabı‘nda bu kadar ayrıntılı haritayı Süleyman Peygamber’in çizdigini ve ondan kendine intikal ettiğini söylüyor. Harita üzerinde yaptığı çalışmalarını “Piri Reis Haritası’nın Şifresi” adlı kitapta toplayan Metin Soylu ise, Bahriye kitabındaki bu bilgiden yola çıkarak, Hazreti Süleyman’ın haritayı kuşlara ve cinlere çizdirdigini söylüyor. Soylu, haritanın bundan 500 yıl önce gökyüzünden kuşbakışı olarak çizilmiş olmasını da delil olarak ortaya koyuyor“. Piri Reis haritasının “esrar” avcısı sözümona bilim değil de, gerçek bilim dünyasında nasıl karşılandığına gelmeden önce Metin Soylu’nun iddialarını ele almak gerekiyor. Bir kere Antarktika buzdan bir kıta, buz kalınlığı çoğu yerde 4.500 metreyi geçiyor. Bu buz kitlesinde ancak meteorolojik ve sismik araştırmalar yapılabiliyor, öyle geçmiş uygarlıkların izlerini arayan filan yok. Zaten kışın -70, yazın da -35 derece civarında olan ortalama ısılar böyle araştırmalara da olanak bırakmıyor. Öte yandan Piri Reis “Amerika Haritası” nı nasıl çizdigini haritanın üzerine yazdığı notlardan birinde anlatmaktadır. Süleyman Peygamber’den ise “Kitabı Bahriye“de söz etmektedir: “Harita ve pusulayı doğru bil. Süleyman peygamberdir ona delil. Çünkü ona inler, cinler, hayvanlar ve kuşlar, hepsi ama hepsi baş eğerdi hem karıncalar. Sen de inan çünkü Kuran’da hak buyurmuştu, denizler ilmi de hep verilmişti ona… Malûm oldu deniz ona mil be mil”. Piri Reis, burada genel olarak haritaların pirinin Süleyman Peygamber olduğunu söylüyor.

Notlar Gerçeği Anlatıyor

Amerika haritası üzerinde, VI numaralı notta (toplam 24 not vardır) aynen şöyle yazar: “Böylesine bir harita dünyada kimsede yoktur. Özellikle yirmi kadar harita ve dünya haritasından yani Büyük İskender zamanında derlenmiş haritadır ki, insanların yaşadığı alanın dörtte biri onun içinde bilinmektedir- Araplar o haritaya Caferiye derler. Onun gibi sekiz Caferiye ve bir Arap Hint haritasından ve dört Portekizli’nin şimdi yapılmış haritalarından ve bir de Colomb’un Batı tarafında yaptığı haritadan karşılaştırma yoluyla elde edilip bu harita meydana geldi“. Yani Piri Reis “Amerika haritası” nı 20 kadar haritadan derlediğini söylemektedir. Haritanın nasıl “kuşbakışı” olduğunun cevabını da vermektedir: “geometri yoluyla“. Haritanın Hz. Süleyman zamanında kuşlara ve cinlere çizdirilmesi, sonra Piri Reis’in eline geçmiş olması iddiası tutarsızdır. Süleyman peygamber olarak bilinen Salomon, Davut’un oğlu ve İsrail kralıdır. Yaklaşık MÖ 972- 932 tarihlerinde yaşamıştır. İslami gelenek onu cinlerin ve hayvanların efendisi saymaktadır. Bu durumda Hz. Süleyman eğer bir harita yaptırdıysa, bu ancak dünyanın bundan yaklaşık 3 bin yıl önceki halini resmedebilir. Oysa Antarktika‘nın buzla kaplanması bundan 6 bin yıl öncesine tarihlenmektedir. O halde Hz. Süleyman’ın harita çizmek için havalanan cinleri ve kuşları ancak buzlar altında bir Antarktika görebilirlerdi. Aynı şekilde Piri Reis haritasında Antarktika ile Güney Amerika birbirine bir kıstakla bağlı olarak gözükmektedir. Oysa bu kıstak yok olalı 10 bin yıl oldu. Demek ki Hz. Süleyman’ın haritacı cin ve kuşları kalem kâgıt elde havalandıklarında, Ankarktika 7 bin yıldır tek başına bir ada halindeydi. Demek ki Piri Reis haritası Süleyman’ın cin ve kuşlarının işi değil. Acaba 10 bin yıl önce yaşamış eski bir uygarlığın işi mi, dünya dışından gelenler mi yaptı, yoksa bilimsel bir açıklaması mı var?

Piri Reis Haritası’nın Esrarı Yok

Piri Reis haritası yatırılınca Antartika ülkesi sanılan yerin Ateş ülkesi olduğu görülüyor. Güney Amerika haritası yatırıldığında ise Piri Reis haritasında Antartika denilen yerin Ateş ülkesi olduğu sonucu çıkıyor.

Antik dönemde harita yapılmış olmasına rağmen, ölçeklere ve dogal özelliklere sadakatleri açısından ilk gerçek haritalar 13. yüzyıldan itibaren Avrupa’da görülmeye başlamıştır. Bunların denizle ilgili olanlarına İtalyanca portulano adı verilir. Portulanonun atası Adamus Biemensis tarafından 1076’da çizilmiştir, ama ilk gerçek portulano “Piza portulanosu” adını taşımaktadır. İtalyancanın porto=liman kelimesinden gelen bu sözcük, deniz kıyılarını gösteren haritaları işaret etmektedir. Buradan yola çıkan haritacılık 14.-16. yüzyıllar arasında epeyi gelişme göstermiştir. Birçok harita, daha Colomb‘un Amerika’yı bulmasından önce bu kıtaya ilişkin bilgi ve çizimler içermiştir. Örnegin bir 14. yüzyıl portulanosunda “Brazil” adası yer almaktadır. 1414 tarihli bir haritada Cipangu (Japonya) ve Antilia (Antiller) gösterilmektedir. Toscanelli’nin 1474-1482 arasında Colomb’a gönderdigi bir portulanoda da Amerika kıtasına ait bir çok çizimin yer aldıgı bilinmektedir. Colomb da Amerika’ya yaptıgı dört sefer esnasında çeşitli haritalar çizmiştir. Piri Reis‘in amcası Kemal Reis, bir çarpışmada Colomb’un ilk üç Amerikan seferine katılmış bir İspanyol’u esir alır. Bu denizci, Colomb’un Amerika’ya körlemesine gitmediğini, elinde çok sayıda harita olduğunu ve bunların şimdi kendinde olduğunu söyler ve bunları Piri Reis’e gösterir. Piri Reis ayrıca St. Brandon, Nicola Giuvan, Cenevizli Anton tarafından yapılmış haritaları da kullanmıştır. 1500’de Brezilya’yı keşfeden Cabral seferinden de ona haritalar gelmiştir. Böylece Piri Reis’in 1513 tarihli haritası bir derleme olarak ortaya çıkmaktadır. Nitekim, haritanın bir kesiminde terimler İtalyanca’yken başka bir kesiminde Portekizce olmaktadır. Bu da birçok köken harita oldugunu göstermektedir. Piri Reis haritası bilim çevrelerince incelenmeye başladıktan sonra birçok yanlış bulunmuştur. Örnegin William Miller, haritanın ızgaralarının yanlış olduğunu, oysa daha eski haritalardaki ızgaraların doğru olduklarını ortaya koymuştur. Bunun nedeni, Piri Reis’in çok sayıda haritayı çakıştırırken ızgaraları kaydırmasıdır. Aynı şekilde, Amerika kıtasının Karayipler bölgesi Piri Reis haritasında Colomb’unkinin aynıdır. Ama Colomb’un haritası tamamen yanlıştır ve Martin Behaim‘in 1492 tarihli yerküresinde yer alan Cipangu (Japonya), Colomb’un Hindistan’a gittigini sanmasından ötürü Karayiplere konulmuş, Piri Reis de bunu aynen kopya etmiştir.

İki Amiralin Öyküsü

Gregory Mc Intosh, “İki Amiralin Öyküsü” adlı kitabında, Virgin adalarının Piri Reis haritasında ikişer kere yer aldıklarını göstermiştir. Bunun nedeni, Piri Reis’in kullandığı haritalarda bu adaların farklı yerlerde gösterilmeleridir. Ayrıca Güney Amerika, Piri Reis’in haritasını yaptığı 1513’ten önce kaşiflerce dolaşılıp kıyıları belirlenmiştir. Önce Amerigo Vespucci, arkasından Binot Paumier de Gonneville yolu açmışlar, 1499-1502 arasında kıtanın en güney ucuna varılmıştır. Juan de la Cosa‘nın 1500, Cantino‘nun 1502 tarihli erken haritaları bile Piri Reis’inkinden daha doğrudur. Bunlar Küba, Jamaika ve Puerto Rico’yu doğru yerlerinde, ada olarak göstermekte, Piri Reis gibi Japonya’yı Amerika’da sanmamaktadır. Bu da Piri Reis’in Amerika’nın bulunmasından önceki eski haritaları ve Colomb’un haritalarını kullandığının kanıtıdır. Piri Reis’in doğru bir kaynaktan kopyaladığı yegane kesim Brezilya kıyılarıdır.

Ve “Piri Reis haritasının esrarı” iste bu noktadan itibaren ortaya çıkmaktadır. Piri Reis haritasında Brezilya kıyıları en uçta doğuya doğru kırılarak Antarktika‘yı resmetmektedir. Antartika, buzlar olmadan gösterilmiştir. 6 bin yıldan beri buzlarla kaplı olan, ancak 1818’de keşfedilen ve buz altının haritası ancak çok gelişkin teknolojilerle daha yeni çıkartılabilen bu kıta, bundan 500 yıl önce bir haritada nasıl gösterilebilmiştir? Bu haritayı ya uzaylılar ya da cinler çizdi. Ama ciddi bir sorun vardı. Piri Reis neden Brezilya’dan Ateş Ülkesi’ne 1200 millik Arjantin kıyılarını göstermemişti ve neden Brezilya’nın 2500 mil güneyindeki Antartika ona bitişikti? Bunun cevabını bilim adamları hemen buldular, yani Yeni Şafak’ta atılan manşette olduğu gibi “Bilim dünyası şaşkın” değil. Arjantin kıyıları aslında çizilmişti, ama doğru enlem ve boylamında değil, yatırılarak çizilmisti. Yani “esrar avcıları” tarafından 10 bin yıl önce yok olan kıstak diye ilan edilen kara parçası Arjantin kıyılarından başka bir şey değildi. Ve Antarktika’nın Kraliçe Maud Toprağı kıyıları olarak ilan edilen bölge de Arjantin’in en güney ucu olan Ateş Ülkesi’nden başkası değildi.

Eksen Kayması Var

Pekala haritanın güneyi neden sağa (doğuya) kaydırılmıştı? Çünkü Steven Dutch‘ın kanıtladığı üzere, Piri Reis haritaları birleştirirken Brezilya’nın Curtiba bölgesi noktasında bir distorsiyon (eksen kayması) yapmış ve bunu fark etmemiştir. Böylece Antartika ve onu kıtaya baglayan kıstak sanılan kesim, Brezilya’nın güney, Uruguay ve Arjantin kıyılarıdır. Ama Piri Reis‘in elindeki bazı haritalarda bu distorsiyon bilinçli bir şekilde yapılmıştır, çünkü papa II. Alexandrus, 1494’te imzalanan Tordesillas Antlasması‘yla, La Raya adı verilen bir hat çizmiş ve bunun doğusunu İspanya’ya, batısını Portekiz’e bırakmıştır. Eger haritanın güneyi La Raya’nın doğusunda gösterilirse, burası İspanya’nın olacaktır, nitekim öyle olmuştur. Çagdaş bilim Piri Reis haritasının esrarını çözmüştür. Haritada Antartika yoktur, burası Ateş ülkesidir ve eğer bu haritayı Hz. Süleyman’ın cinleri yaptıysa, neden bu kadar çok yanlış vardır? Cumhuriyet tarihinde bilimin bu kadar tü kaka olduğu başka bir dönem yaşandı mı, ben bilmiyorum.

Kaynak: Mehmet Ali KILIÇBAY

Deniz Haritaları

Emniyetli navigasyonun temeli seyir haritalarıdır. Deniz haritaları, bir denizciye karada seyahat eden bir taşıt sürücüsüne göre çok daha fazla gereklidir. Bu nedenle navigasyona temel yaklaşım ne tür deniz haritalarının olduğunu ve bu haritalardaki işaretlerin ne anlama geldiğini öğrenmekten geçer.

Bir deniz haritası bir limanın büyük ölçekli bir planını veya Ege gibi bir denizin tamamını gösterebilir. Türkiye?de deniz haritaları Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı tarafından üretilmektedir.

Deniz haritaları, seyir haritaları ve yat haritaları olarak iki şekilde üretilmektedir. Seyir haritaları büyük kağıtlar üzerine basılmış haritalardır. Yat haritaları ise daha küçük ebatta kağıtlara basılmıştır. Seyir haritaları kullanımı daha doğru olsa da yatlarda yer darlığı nedeni ile navigasyon masalarının ölçüleri oldukça küçüktür. Bu nedenle seyir haritaları bütün olarak masa üzerine açılamamakta ve katlanarak kullanılmaktadır Katlanmış bir deniz haritasında pusula gülü veya kenar bilgilerine ulaşmak kolay olmamaktadır. Yat haritaları ise bir plastik kılıf içinde bir bölgenin deniz haritalarını barındırmaktadır. Ölçüleri küçük bir masa üzerinde katlanmadan kullanılmaya uygundur.

Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi elektronik haritalar da üretmektedir. Elektronik haritalar bu iş için geliştirilmiş özel cihazlarda veya gerekli programlar yüklenmiş bilgisayarlarda kullanılabilmektedir. Başlangıçta, tüm navigasyon öğrenenler ve navigasyon sorumluları temel kâğıt harita üzerinde çalışmasını öğrenmeli ve iyi bilmelidir. Navigasyon için temel kâğıt haritalardır ve tüm elektronik cihazlar yardımcı kabul edilirler.

Sembol ve Kısaltmalar

Harita üzerinde aşırı yer kaplamasını engellemek için bazı özellikler sembol ve kısaltmalar kullanılır. Bu sembol ve kısaltmaların bir kısmı kendiliğinden anlaşılabilir işaretlerdir ancak bir kısmının öğrenilmesi gerekir. Bu sembol ve kısaltmaların tamamı 1 numaralı haritada verilmiştir. 1 numaralı harita aslında bir kitapçıktır ve navigasyon yapanların alması önerilir. Çok sık gereksinim duyduğumuz sembol ve işaretlerin bir kısmı haritalar üstünde de gösterilir.

Sembol ve kısaltmaların bolluğu deniz haritalarında ne kadar çok bilginin bulunduğu konusunda iyi bir göstergedir. Sembol ve işaretler sadece denizde değil, deniz haritalarının kara bölümlerinde de kullanılır. Karadaki yükseklik konturları ve önemli bina işaretlemeleri kıyı seyrinde önemli yardımcılardır. Her sembol ve kısaltmayı hatırlamanız beklenemez.  Bu işaretlerin bir kısmı sizi hiç bir zaman ilgilendirmeyecektir. Yine de harita üzerinde olanları anlamanız iyi bir navigasyonun temelidir.

Derinlikler

Su ile kaplı bölümler deniz haritalarında mavi veya  beyaz görünürler, karalar ise sarı renkle gösterilir. Su ile kaplı bölümlere görünen rakamlar derinliklerdir.  Türk deniz haritalarında bu derinlikler metre olarak verilmiştir. Yabancı kaynaklı eski haritalarda fathom olarak verilebilir. 1 fathom 6 feet veya yaklaşık 2 metredir.  Bazı yerlerde 37 ölçümler görebilirsiniz. Bu derinliğin 3,7metre yani 3 metre 70 cm olduğunu gösterir.

Ölçek ve Mesafeler

Denizde mesafe ölçmek için deniz mili kullanılır. Bir deniz mili 1.825 metredir. Bundan daha önemlisi bir deniz mili bir derecelik enlemin 1/60 ına eşit olan 1 dakikadır. Haritaların yanlarındaki enlem çizgileri arasındaki dakika ölçeğine göre  mesafeyi ölçebiliriz. Enlemler küreyi yatay bölen çizgiler olduğundan ölçümlerde  ölçeceğimiz yere en yakın enlem dakikasını  dikkate almalıyız. Kuşadası Doğanbey Burnu arası ölçülecekse 37 derece 55 dakika ile 38  derece enlemleri arasından ölçü alınması  doğru olur.

Enlem Boylam

Enlem ve boylamlar tüm deniz haritalarında yer alır. Bu şekilde haritanın kapsadığı bölgeyi dünya üzerinde bulunduğu yere kolaylıkla monte etmek mümkündür. Enlem çizgileri yatay olarak haritada yer alan çizgilerdir. Ekvator çizgisi 0 derece enlem olarak kabul edilir. Kuzey?e veya Güney?e gittikçe enlem çizgilerinin değeri artar. Enlemler Ekvator?dan olan uzaklıklarına ve bulundukları yarı küreye göre adlandırılırlar. Türkiye 36 derece Kuzey ve 42 derece Kuzey enlemleri arasında yer alır. İstanbul 41 derece Kuzey enleminin tam üzerindedir.  Boylamlar 0 derece kabul edilen ve İngiltere Greenwich?den geçen boylama göre adlandırılırlar. Doğu?ya ve Batı?ya doğru belirtilirler. İstanbul 29 derece Doğu boylamındadır. Boylamlar meridyen olarak da adlandırılırlar. 0 Derece meridyeni Greenwich meridyeni olarak bilinir. Boylamlar Doğuya doğru 180 Batıya doğru 180 adettir. Bu nedenle boylamlar 029o D şeklinde adlandırılırdı. Birçok yeni kaynakta ise baştaki 0 kullanılmamaktadır

Diğer Kaynaklar

Deniz haritalarının yanı sıra dolaşacağınız bölgeler için yazılmış değişik yayınlar vardır. Bu yayınlar bölge ile ilgili bigi verir. Bunu dışında en önemli kaynak Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı?nın yayınladığı ?Denizcilere İlanlar? önemli bilgileri kapsar

Haritanın Ölçeği Ne Olmalı?

Haritalar çok değişik ölçeklerde yapılırlar, Herhangi bir bölgede seyredecekseniz, o bölgenin en genel haritasından en detaylı koy ve liman haritalarına kadar hepsi gerekli olur. Küçük ölçekli genel haritalar seyri planlamak için uygun olsa da yol üzerindeki koy ve sığınılacak yerleri detaylı olarak göstermezler. Her ne kadar belirli bir plan dâhilinde hareket etmek isteseniz de şartların gerekliliği ve hava-deniz koşulları sizi beklemediğiniz bir yere sığınmaya zorlayabilir. Bu konuda bir çok yardımcı kaynak varsa da en detaylı bilgiler deniz haritalarında verilmiştir.*

* Bu yazı, Ahmet ÇELENOĞLU?nun ?Navigasyona Başlangıç? kitabından alınmıştır.

 

 

 

Harita Üzerinde Çalışma

Harita üzerinde çalışabilmek için bilmemiz gerekenler aşağıdadır. Öncelikle aletlere bakacağız.

Harita Çalışması için Gerekenler

Harita üzerinde çalışırken bazı aletlere ihtiyacımız olur. Bunların en önemlisi orta sertlikte bir kurşunkalem, kalemtıraş ve silgidir. Çok yumuşak bir kurşunkalem silindiğinde iz bırakabilir, sert bir kurşunkalem ise silgi ile kolaylıkla silinemez ve haritanın kâğıdı zedelenir.

Pergel her iki ucu da sivri metal bir parçadır. Üstü dairesel olan ve düz olan modelleri vardır. Düz olan modeller iki elle kullanılabilir. Üstü dairesel olanlar ise tek elle açılıp kapatılabilir. Pergel harita üstünde mesafe ölçümleri için kullanılır.

Paralel cetvel rota çizimi için standart cetveldir. Kullanması en kolay olan cetvel budur. Yalnız biraz pahalı olması ve teknelerde harita masalarının küçülmesi nedeni ile tercih edilmemektedir. Plotter adı verilen ve daha küçük olan cetveller özellikle harita masası küçük olan tekneler için daha uygundur.

Navigasyon yapanların has favori aletleri vardır. Tecrübe kazandıkça hangi aletle daha rahat çalıştığınızı kendiniz bulacaksınız. Navigasyona başlarken elinizdekilerle yetinmelisiniz.

Mesafe

Daha öncede denizde mesafenin deniz mili ile ölçüldüğünü belirtmiştik.

Bir deniz mili enlemin bir dakikasına eşittir.

Bazı haritalarda mesafe ölçümü için cetveller varsa da haritanın yanlarında olan enlem ölçeğini mesafeleri ölçmek için kullanacağız.

Derinlikler metre olarak belirtilse de denizde kilometre kullanılmaz.

Harita üzerinde mesafe ölçümü iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek için pergelin iki ucunu noktalara koyarız. Bu ölçüyü aynı hizadaki enlem çizgilerine pergeli götürerek ölçeriz.

Bir diğer yöntem de enlem çizgileri üzerinde birim bir ölçü alarak (örneğin 1 mil veya 10 mil)bu ölçüyü iki nokta arasında pergeli çevirerek saymaktır. Aldığımız ölçekten küçük kalan son bölümü yine pergeli ayarlayarak alır ve enlem çizileri üzerinde ölçeriz. Enlem dakikaları için kullandığımız işareti mil için de kullanabiliriz. Örneğin 34 deniz mili yerine 34? kullanabiliriz.

Yandaki resimlerde Ayvalık çıkışından Midilli Güney Doğu ucuna kadar olan mesafenin pergel ile ölçülmesi gösterilmiştir. Bu mesafe 10,5 deni milidir.

Rota Belirlemesi

Harita üzerinde çalışırken yönler pusulaya göredir. Buna göre rota çizerken yönümüzü harita üzerindeki pusula gülüne göre belirleyeceğiz. Pusula gülünün dış dairesi gerçek Kuzey?e göre çizilmiştir. Kuzey Güney bağlantı çizgisi boylamlara Batı Doğu çizgisi ise enlemlere paraleldir. Şimdilik sadece manyetik pusulayı kullanmayı planladığımıza göre biz pusula gülünün iç dairesini kullanacağız. Bu daire manyetik Kuzeyi gösterecek şekilde çizilmiştir.

Rotanın Çizilmesi

Rotayı belirleyen çizgi harita üzerine çizildikten sonra yönünü pusulaya göre belirlemek için paralel cetvel veya plotter kullanılır.

Paralel Cetvel

Paralel cetvelle çalışırken pusula gülünün içindeki daireyi esas alacağız. Böylece varyasyonla uğraşmak zorunda kalmayacağız. Bu örnekte Ayvalık çıkışından Midilli?nin Güney Doğu ucuna çizdiğimiz rotayı örnek alacağız: Paralel cetveli Ayvalık çıkışı ile Midilli Adası Güney Doğu ucu arasına çizdiğimiz hattın üzerine koyuyoruz. Cetvelin bir tarafını harita üzerinde hiç oynatmadan diğer tarafını açıyoruz. En yakın pusula gülü Çeşme Sisam Adası arasında denizin üzerinde. Açmış olduğumuz tarafı sabitleyip, bu sefer diğer tarafı hareket ettiriyoruz, ve bu hareketleri tekrarlayarak cetveli pusula gülünün üstüne kadar kaydırıyoruz.

Cetvelin bir kenarı pusula gülünün tam ortasındaki noktaya gelince onu sabitliyoruz ve açıyı okuyoruz. Ayvalık?tan Midilli?ye doğru gideceğimize göre açımızı Güneye yakın uçtan ve içteki daire üzerindeki açılardan okuyacağız. İçteki daire üzerinde 173o okuyoruz. Bu manyetik pusulada takip edeceğimiz açıdır. Gerçek Kuzeye göre ise gitmemiz gereken yönü dıştaki daireden 169 derece olarak okuyabiliriz. Paralel cetveli kullanmak kolaydır. Eğer açıp kapama sırasında cetvelin kaydığını hissederseniz veya masanız küçük olduğu için masa kenarına takılırsa gerekli düzenlemeleri yapıp ölçüme yeniden başlamak en doğrusudur.

Plotter Kullanarak

Bu cetveli kullanırken pusula gülü üzerinden okuma yapmayacağız.

  • Pusula gülü üzerinden varyasyon değerini okuyun. Plotterin bir kenarını hattın üzerine yerleştirin.
  • Plotter üzerindeki pusula gülünü harita üzerindeki bir enlem veya boylama göre çevirin.
  • Plotter üzerinden açıyı okuyun. Bu açı gerçek Kuzey?e göre seyir açınızdır.
  • Gerçek Kuzey?den manyetik Kuzey?e geçmek için 4 derece ekleyin. 173 derecesizin manyetik açınızdır.

Yer Belirleme

Bulunduğunuz yeri belirlemek için iki temel yöntem vardır:

  • Enlem ve Boylamını vererek
  • Sabit bir noktaya göre açınızı ve mesafenizi vererek.

Acil durumlarda yaklaşık yer belirlemesi yapılabilir, ama ideal olan yukarıdaki metodları kullanmaktır. Örneğin Kınalı Ada?nın batı ucunun yaklaşık 1 mil Kuzey?indeyiz şeklinde bir yer bldirme hiç bildirmemekten iyidir. Enlem ve Boylam vererek yer belirtme en hassasıdır. Harita veya GPS ile yeriniz kesin olarak tespit edilir.

Sabit bir noktaya göre yer belirtirken Fenerbahçe fenerini 10 derecede görüyorum ve 2,5 mil mesafedeyim denilebilir. İki değişik sabit noktaya göre de yer verilebilir. Örneğin Fenerbahçe fenerini 340 derecede görüyorum. Maltepe sığlığı Güney Kardinali ise 90 derecede görüyorum. Bu iki hattın kesiştirilmesinde tam yeriniz belli olur. Harita üzerinde aynı açılar çizilerek enlem ve boylam tespit edilebilir.

Enlem ve Boylama Göre Haritada Yer Belirlemesi

Aldığınız kerterizlere göre teknenin yerini belirlediniz ve haritada yerinizi işaretlediniz. Bulunduğunuz yerin enlem ve boylamını bulmak istiyorsunuz.

  • Paralel cetvelinizi bir enlem veya boylama koyun. Paralel cetveli oynatmadan kaydırarak cetvel belirlediğiniz noktadan geçene kadar kaydırın. Teknenin bulunduğu noktadan cetvelin bulunduğu hat üzerinde en yakın enlem veya boylama kadar olan mesafeyi ölçün. Cetveli enleme göre koyduysanız boylam, boylama göre koyduysanız enlem çizgisine kadar ölçeceksiniz. Bu çizginin harita kenarındaki değerini bulun ve 13 aynı doğrultuda pergelle ölçtüğünüz miktarı taşıyor. Aynı işlemi enlemle yaptıysanız boylamla, boylamla yaptıysanız enlemle tekrarlayın. Bulunduğunuz yerin koordinatlarını öğrendiniz.
  • Aynı işlemi plotter ile yapmak için Plotter üzerindeki pusula gülünü Kuzey?e çevirin. Plotterin bir kenarını teknenin bulunduğu noktaya yerleştirin ve bu noktadan ayrılmadan enlem veya boylam çizgisi ile dik veya tam yatık olmasını sağlayın. Plotterin harita kenarındaki ölçeği kestiği yer size baktığınız yöne göre enlemi veya boylamı verecektir

Sürat

Denizde hız ölçüsü knot?dur. Knot deniz mili/saat anlamına gelir 7 knot hız yapan bir tekne bir saatte 7 mil gitmiş demektir. Bu nedenle knot/saat yanlış bir kullanımdır. Knot zaten saatteki deniz mili olarak hız anlamındadır. Hızınızın kaç knot olduğunu bildiğinizde ne kadar mesafeyi ne kadar zamanda gideceğinizi kolayca bulabilirsiniz.*

* Bu yazı, Ahmet ÇELENOĞLU?nun ?Navigasyona Başlangıç? kitabından alınmıştır.

Piri Reis’in Haritaları

1929 senesinin sonbaharında Milli Müzeler Müdürü Halil Ethem Bey, Topkapı Sarayı’nda çeşitli düzenlemeler yaparken bir harita parçası buldu. Bu renkli harita büyük bir denizi ve denizi çevreleyen kıyıları göstermekteydi. Haritanın denizi gösteren kısmında rüzgar gülleri, yön çizgileri ve gemi resimleri, kıyılarda ise çeşitli resimler ve yazılar mevcuttu. Ethem Bey haritanın üzerine eğilip, merakla yazılarını sökmeye çalıştı. Harita Piri Reis’e aitti. Yazıda Piri Reis’in Hacı Mehmed’in oğlu olduğu ve Kemal Reis’in birader zadesi diye bilindiği yazılıydı. Haritayı 919 Muharrem ayında Gelibolu şehrinde çizmişti. Ethem Bey, sonrasında yabancı ilim adamlarıyla da haritayı inceledi. Birlikte yapılan tetkiklerde anlaşıldı ki, harita 1513 senesinde çizilmiş bir dünya haritasıdır.

Piri Reis’in dünya haritasının, daha doğrusu dünya haritasının parçasının boyu 86 cm’dir. Haritanın sağ tarafının boydan boya koptuğu anlaşılmaktadır. Sol tarafındaki eğrilik ise üzerine çizildiği sathın doğal şekli olup yukarıdan aşağıya doğru daralmaktadır.

Haritada Atlas Okyanusu’nu, okyanusun doğusunda Afrika Kıtası’nı, İspanya ve Fransa’nın batı kıyılarını; okyanusun batısında ise Güney Amerika, Brezilya ve Florida’nın doğu kıyılarıyla Antilleri görürüz.

Reis, haritasında coğrafi isimlere, keşif tarihlerine ve efsanelere yer verir. Mesela kuzeybatı bölümünde büyük bir balık üzerinde ateş yakan iki kişinin resmini görürüz “Rivayet ederler ki, zaman evvelde Sanolu Andan derler bir papaz yedi deryayı görmüştür” cümlesinde adı geçen papazın, denizde büyük bir balığı karadan bir yer sanarak onun üzerinde ateş yakmasını anlatmıştır.

Adalarda papağanlar; iç kesimlerde çeşitli hayvan resimleri ve değişik yaratıklar çizilmiştir. Afrika kıyılarındaki resmetmelerin bir gerçeklik taşıdığı, Güney Amerika’daki resmetmelerin ise efsanevi türde çizildiği anlaşılıyor. Bu kıta ile ilgili bilgilerin efsanevi türde gösterilmesi, haritanın devrine göre mükemmel çizimi kadar önemlidir. Gövdesiz, başından kol ve bacakları çıkmış adam şeklinde bir canavarı görürüz; Piri Reis, “bu canavarın yedi karış boyu vardır, gözünün aralığı da bir karıştır” der. Bu bilgileri Reis’e ulaştıran kaynaklar, hayatlarını rasat edecek kadar oraların kıyılarına, ya da Piri Reis’in tabiriyle kenarlarına yaklaşıldığını işaret etmektedir.

Piri Reis’in 1513 tarihli haritası Christophe Colomb’un Amerika’nın keşfinden 21 yıl sonrasına aittir. Piri Reis haritasını oluştururken, Colomb’un haritasından da faydalanmıştır. Haritada Güney Amerika’nın göbeğine düştüğü bilgilerin sonunda bunu kendisi belirtir: “Mezbur hartide olan bu kenarlar ve cezireler kim vardır, Kolonbo’nun hartisinden yazılmıştır.”

Reis bu cümlenin öncesinde de Christophe Colomb’un Amerika Kıtası’na varış hikayesini anlatmıştır. O hikaye günümüz Türkçe’siyle şöyle anlatılabilir: “Bu kıyılara Antilya kıyıları derler. Sekiz yüz doksan altı yılında bulunmuştur. Şöyle rivayet ederler ki Ceneviz’den Colomb isminde bir kişi bu yerleri bulmuştur. Colomb eline geçen bir kitapta Kuzey Afrika denizinin sonunda başlayan kıyılarda ve adalarda çeşit çeşit maden yatakları varlığını okumuştur. Colomb kitaptan edindiği bilgilere dayanarak Ceneviz’in ileri gelenlerine ‘Gelin, bana iki gemi verin, gidip o yerleri bulayım,’ der. Fakat olumlu cevap verilmez kendisine. Onlara göre Kuzey Afrika denizinin sonu yoktur, oralar bilinmezlik ve kötülük yurdudur. Fakat Colomb amacından yılmaz, bu sefer İspanya’ya gidip çıkmak istediği yolculuğu anlatır. İspanyollar’ın cevapları Cenevizliler’inkinden farksızdır. Ama İspanya Kralı, sonunda kendisine iki gemi verip her şeyin Colomb’un anlattığı gibi olması temennisiyle onu kuzeydeki denize doğru gönderir. Amcam merhum Gazi Kemal bey’in İspanyol bir hizmetlisi vardı, o İspanyol da Colomb ile üç defa o yere varmış. O yere dair varış hikayesini amcama anlatmış. Anlattığına göre önce Septe Boğazı’na ulaşmışlar, sonra da gün batısı lodosla ikisinin ortasına … Dört bin milin ardından karşılarına bir ada çıkar. Bu arada deniz sakindir, kutup yıldızı ise görünmez olmuştur. Karşıda gördükleri bir adaya demir atarlar, fakat o adanın halkı bunlara oklarıyla saldırıp adalarına çıkmaya izin vermezler. Ada halkı kadınlı erkekli ok atarlar. Çıplaktırlar. Onlar da adaya çıkmaktan vazgeçip yollarına devam ederler. Yalnız, adanın diğer yüzünde kıyıya yakın duran bir sandal görürler. Sandalda insanlar vardır, onlar bunları görünce sandalı bırakıp adanın içerlerine kaçışırlar. Colomb ve ekibi sandala yaklaşırlar. Yaklaştıklarında görürler ki sandalın içinde insan eti vardır; adaya kaçışan güruh adadan adaya dolaşarak insan avlayıp etini yiyen kimselerdir. Sonra bir başka ada görürler. O adaya yaklaşınca görürler ki, adada büyük yılanlar mevcuttur. O yere çıkmadan uzaklaşıp yeni bir adaya varırlar. Colomb ve ekibi kıyıya demir atıp on yedi gün orada kalabilirler. Çünkü o adanın halkı görmüştür ki kendilerine bu yabancılardan bir zarar gelmemektedir. Balık avlayıp filikalarıyla Colomb’un ekibine getirirler. Bunlar da onlara boncuk verirler. Oraların halkınca boncuğun değerli olduğunu Colomb yolculuğa çıkmadan önce okuduğu kitaptan öğrenmiştir. Boncuğu gören yerli halk bu defa daha fazla balık getirir. Boncuk ve balık alış verişi böyle devam edip giderken, bir gün yerli bir kadının kolunda altın görürler. Bunun üzerine yerlilerden altın isteyip karşılığında boncuk verirler. Alış verişleri böyle devam edip gider. İnci dahi takas ederler. İnci bu adanın kenarında bir iki kulaç yerde bulunurmuş, incileri ve diğer değerli şeyleri yüklenip beraberlerinde yerli halktan iki kimseyle İspanya Kralının huzuruna varırlar. Colomb o halkın dilini bilmeyip onlarla işaretle anlaşırmış. Colomb’un o yere ikinci seferinde, İspanya Kral’ı oraya papaz ve arpa gönderip yerli halka tarım ve din öğretip çıplaklıklarını örtmüştür. Şimdi hikayesi anlatılan bu bilinmez yerler biliniyor. Bu yerlerin isimlerini Colomb vermiştir. Haritamızda olan bu kıyılar ve adalar Colomb’un haritasından yazılmıştır.”

Colomb Amerika’ya dört defa varmış ve bu kıyıların haritalarını çizmiştir. Fakat bu haritaların hiç birisi günümüze ulaşmamıştır. Piri Reis’in onun haritasından da yararlanmış olması aynı zamanda Colomb’un çalışmasının da Piri Reis’in çalışması ile bir şekilde hayat bulduğunu gösterir.

Piri Reis bu haritasını Yavuz Sultan Selim’in huzuruna çıkarak hünkara kendi elleriyle takdim eder.

Reis bu tarihten sonra bazı seferlere katılsa da daha çok haritalar ve meşhur kitabı Kitab-ı Bahriye’sine çalışır. Takvim yaprakları 1528’i gösterdiğinde ulu reis ortaya ikinci bir harita çıkarır. Harita Kuzey Amerika’yı göstermektedir. Haritasını sunduğu padişah Kanuni Sultan Süleyman’dır.

İkinci harita, birinci haritanın kayıp parçası aranırken bulunur. Bu defa Topkapı Sarayı’nın Müdürü Tahsin Beydir. İkinci harita da parçalanmış bir haritadır; eldeki parça yaklaşık 70×70 ebadındadır. Harita süslemelerle çerçevelenmiştir. Atlas Okyanusu’nun kuzeybatısını, Kuzey – Orta Amerika’yı ve Grönland’dan uzayıp Florida’ya varan kıyı şeridini içerir.

Reis’in düştüğü nottan bu haritayı da Gelibolu da hazırladığı anlaşılır. İkinci haritada rüzgargüllerine, yön çizgilerine yer verilmiştir. Fakat bu defa haritada efsane resimlerini, izahlarını görmeyiz. Yengeç Dönencesi gerçeğe en yakın bir şekilde çizilmiştir. Amerika kıyıları çizimi eski haritaya göre daha isabet kaydedicidir. Piri Reis ikinci haritada birinci haritada yer yer rastlanan abartıdan, hayali çizimlerden kaçınmıştır. Bu da Piri Reis’in birinci haritadan sonra ciddi bir çalışma yaptığını göstermektedir.

Piri Reis’in haritalarının gün yüzüne çıkmaya başladığı 1929 tarihinden beri haritalar üzerinde yapılan çalışmalar devam ediyor. Kimileri, Reis’in haritalarına bir kâhinin haritası gözüyle baktı. Mesela denildi ki, “Bin beş yüzlü senelerde kutupları gösteren bir harita çizilemez”. Bu açıklama bir yanıyla haklıydı da. Çünkü Güney Kutbu haritanın çizilmesinden epey sonra, yani 1818’de keşfedilmişti. Dahası var, Piri Reis’in haritası, kıtanın buz altında kalmış sahillerini de gösteriyordu. Oysa kıtanın buzları, haritanın çizilmesinden tam altı bin sene önce erimişti. Oradaki dağların varlıkları ise 1951 senesinde bulunmuştu. Reis’in haritaları artık efsaneleşmeye başlamıştı. Onları efsaneleştirmede daha ileriye gidenler de oldu. 1513’te çizilmiş bu haritanın bir benzerini hazırlamanın ancak dünyanın uydudan çekilmiş fotoğraflarıyla mümkün olabileceği söylendi.

Derken Reis’in mutlaka trigonometri bilmesi gerektiği kanaatine varıldı; ancak trigonometri 18’inci yüzyılda kullanılmaya başlanmıştı…

Sonra, Şili kıyıları, And Dağları ve Afrika’nın o vakte kadar eşi görülmemiş şekilde ayrıntılı gösterildiği belirtilerek günümüzdeki bazı haritalardaki yanlışların Reis’in haritasına bakılarak düzeltildiği haber edildi.

Şu var ki, haritaların zamanına göre çok mükemmel olmasının, kimilerince Piri Reis’in uzaylılardan, cinlerden yardım almış olabileceği ihtimaline bağlanması doğru ve bilimsel bir yöntem değildir. Asıl, Piri Reis’in yaşadığı dönemde İslam uygarlığının vardığı noktayı ve Reis’in elindeki birikimi hakkıyla okumak ona ve onun mensubu bulunduğu kültüre bir değer katar. Her şey, ulu reisin birinci haritasında Güney Amerika üzerindeki Colomb’un hikayesini anlattığı bölümün hemen altındaki bölümde yazılı. Reis haritalarını, çok geçmiş zamanlardan kendisine intikal eden bilgi ve çizimlerden ve Colomb’un haritasından yararlanarak oluşturmuştur. Piri Reis kırmızı mürekkeple “Bu fasıl iş bu hartinin ne tarikle telif olunduğunu beyan eder” şeklinde başlık atarak haritanın hazırlanışı ile ilgili verir. Bu satırlarda sanıldığı gibi Christophe Colomb’a methiye yoktur, sadece bilimsel bir çalışma yapan Türk ilim adamının gurura ve kibire mahal vermemesi vardır.

Mostar Dergisi Ekim 2007 sayısından kısaltılarak alınmıştır.

Denizcilikte Harita Okuma

1) Bir haritanın alt ve üst tarafındaki derece, dakika ve ondalıklar boylamı gösterir. Türkiye ve sahilleri, başlangıç, yani  sıfır (0) noktası olan Greenwich’in doğusunda kaldığı için buradaki boylamlar (E) işaretli, yani doğudur. Doğuya gidildikçe boylam büyür. Haritanın sağ ve sol iki yanındaki derece ve dakikalar ise enlemi gösterir. Ekvator sıfır hattı olup kuzeye doğru çıkıldıkça, enlem büyür, (N) işaretini alır,yani kuzeydir.

2) Haritada, iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek için, iki yandaki enlem göstergesinin derece ve dakikası kullanılır. 1 derece 60 mil olup her dakika 1 mile eşittir. Ayrıca her dakikada ondalıkla, yani ona bölünüp gösterilir. Mesafe ölçerken sakın, boylam göstergesini kullanmayın. Önce iki ucu sivri pergelle, iki nokta arasındaki açıklık ölçülür. Sonra yandaki enlem göstergesinde bu açıklığın kaç dakika, yani kaç mil olduğu okunur.

3) Türk haritalarında derinlik ve yükseklikler metredir. Eski İngiliz haritalarında, derinlik kulaç veya kadem, yükseklikler de kadem olarak gösterilir.

4) Türk haritalarında 10 m. derinlik hattı içinde kalan denizler, açık mavi, karalar sarı renkte gösterilir.

5) Haritada bir noktanın mevkii verilirken önce enlemi sonra boylamı okunur.

6) Haritada, bir noktanın enlemini bulmak için paralel cetvelin bir yakasını en yakın enlem çizgisine koyar, diğerini o noktaya çekip yandaki enlem göstergesi üzerinde derece ve dakikasını okuruz. Boylam için de, bu sefer cetvelin bir yakası en yakın boylam çizgisine konur diğer yakası o noktanın üzerine çekilir. Haritanın alt veya üst kısmındaki göstergeden, önce derece, sonra dakika ve ondası okunur. Cetvel yerine bu işlem pergelle de yapılabilir. En yakın boylam ve enlem çizgisinden o noktanın uzaklığı ölçülür. İlgili göstergede aynı çizgiden itibaren mesafe konarak derecesi okunur.

7) Denizde metreden başka kullanılan uzunluk ölçüleri şunlardır.
1 mil = 1852 m. <> 1 Gomina = 1/10
mil=185.2 m. <> 1 kadem = 30.5 cm
1 Kulaç = 1/100 <>Gomina = 2 <>yarda = 6 kadem<> Saattaki süratin mil olarak ifadesi knot’tur.

GPS Kullanırken, elinizdeki haritanın buna göre ne kadar doğru olduğuna bakılması bilhassa eski baskı haritalarda sahile yakın yerlerde mevki koyarken dikkatli olunması gerekir.

Sahillerimizle ilgili haritalar için Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığına başvurabilirsiniz.

Harita Üzerinde Dip ve Kıyı Özelliklerinin Gösterilmesi

Bir haritaya bakıldığında kıyı veya bölgenin genel Sekli yanında birçok kısaltma ve semboller göze çarpar. İşte haritanın okunması demek bu işaretlerin ve kısaltmaların ne anlama geldiğinin anlaSılıp yorumlanması demektir. Bunlardan bazıları aşağıda verilmiştir.

Dip Özelliklerini Belirten Kısaltmalar :

S – Kumluk M – Çamurlu
G – Çaklıllık Wd – Sazlık,eriştelik (Posidonia)
Ms – Midye r – Kayalık
St – TaSlık Sh – Kabuklu
Crl – Mercanlık Wk – Balçık
Os – Sulu çamur Oys – İstiridye
Cl – Lüleci çamuru Sp – Sünger
Dip ve kıyı özelliklerini tanımlayan kısaltmalar :
+ – Kayalık ( 6 Kadem su )
++ – Görünen kayalık
+++ – Taşlık
3’den fazla + – Çıkartılmamış batık ve tehlikeli sığlık
– Görünen batık
Derinlik kontur veya hatları :
….. ….. – ( 5 noktalı hat ) 5 kulaç hattı
.___. ___. – 10 kulaç hattı
..___..___.. – 20 kulaç hattı
…___…___… – 30 kulaç hattı

Pusulasız Yön Bulma Methodları

Kutup Yıldızı’na Göre Yön Bulma

Büyük Ayı yıldız kümesi yedi yıldızdan oluşur ve göğün kuzey tarafında en kolay bulunabilen yıldız kümesidir.

Küçük Ayı yıldız kümesi de, Büyük Ayı’ya göre ters durumda ve yine yedi yıldızdan oluşmaktadır ve benzer şekildedir. Bir el arabasına da benzeyen Küçük Ayı yıldız kümesinin araba dingili oluşturan kısmın ucundaki yıldız, Kutup Yıldızıdır. Bu yıldız, dünyanın orta yerinden Kuzey Kutbuna bir çizgi çekildiğini düşünürsek, buna en yakın durumdadır. Yani Kutup yıldızına doğru bakarsak kuzeye bakmış oluruz.

Gündüzleri Pusulasız Yön Bulma

Eğer bir ormanda bulunuyorsanız, ağaçların hangi taraflarının yosun tuttuğuna bakmalısınız. Yosun daima güneş görmeyen tarafta, yani kuzeye bakan yüzeylerde oluşur.

Bir saat kadranı üzerindeki sayılarla da yön bulunabilir. Saati avucunuza alın, saatin akrep kolu güneşin yönünde olsun. Sonra saatin tam orta yerinden 12 sayısının bulunduğu yere doru zihninizden bir çizgi çizin. Böylece akrep kolu ile sizin düşündüğünüz çizgi arasında bir açı olur. Bu açıyı zihninizden eşit olarak ikiye bölecek bir çizgi daha düşünün ve bunu uzatın, önünüze doğru uzanan taraf güneyi, aksi taraf kuzeyi gösterir.

AY’a Göre Yön Belirleme

Tıpkı güneş gibi ayda doğudan doğar batıdan batar. Eğer hilal biçimindeki ayın iki ucunu hayalen bir çizgi ile birleştirip uzatınca ”d” harfi gibi bir biçim çıkıyorsa, Ay?ın iki ucu batıya dönük demektir. Çıkan şey ”b” harfi biçiminde ise, uçların yönü doğuya yöneliktir.

Harita Okuma

1) Bir haritanın alt ve üst tarafındaki derece ve onların dakikaları, ondalıkları, boylamı gösterir. Türkiye ve sahilleri, başlangıç, yani (0) noktası olan Greenwich’in doğusunda kaldığı için, buradaki boylamlar (E) işaretli, yani doğudur. Doğuya gidildikçe boylam büyür. Haritanın sağ ve sol iki yanındaki derece ve dakikalar ise enlemi gösterir. Ekvator sıfır hattı olup kuzeye doğru çıkıldıkça, enlem büyür. (N) işaretini alır, yani kuzeydir.

2) Haritada, iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek için, iki yandaki enlem göstergesinin derece ve dakikası kullanılır. 1 derece 60 mil olup her dakika 1 mile eşittir. Ayrıca her dakikada ondalıkla, yani ona bölünüp gösterilir. Mesafe ölçerken sakın, boylam göstergesini kullanmayın. Önce iki ucu sivri pergelle, iki nokta arasındaki açıklık ölçülür. Sonra yandaki enlem göstergesinde bu açıklığın kaç dakika, yani kaç mil olduğu okunur.

3) Türk haritalarında derinlik ve yükseklikler metredir. Eski İngiliz haritalarında, derinlik kulaç veya kadem, yükseklikler de kadem olarak gösterilir.

4) Türk haritalarında 10 m. derinlik hattı içinde kalan denizler, açık mavi, karalar sarı renkte gösterilir.

5) Haritada bir noktanın mevkii verilirken önce enlemi sonra boylamı okunur.

6) Haritada, bir noktanın enlemini bulmak için paralel cetvelin bir yakasını en yakın enlem çizgisine koyar, diğerini o noktaya çekip yandaki enlem göstergesi üzerinde derece ve dakikasını okuruz. Boylam içinde, bu sefer cetvelin bir yakası en yakın boylam çizgisine konur diğer yakası o noktanın üzerine çekilir. Haritanın alt veya üst kısmındaki göstergeden, önce derece, sonra dakika ve ondası okunur.

Cetvel yerine bu işlem pergelle de yapılabilir. En yakın boylam ve enlem çizgisinden o noktanın uzaklığı ölçülür. İlgili göstergede aynı çizgiden itibaren mesafe konarak derecesi okunur.

7) Denizde metreden başka kullanılan uzunluk ölçüleri şunlardır.

1 mil = 1852 m. <> 1 Gomina = 1/10

mil=185.2 m. <> 1 kadem = 30.5 cm

1 Kulaç = 1/100 <>Gomina = 2 <>yarda = 6 kadem<> Saattaki süratin mil olarak ifadesi knot

dır.

GPS Kullanırken, elinizdeki haritanın buna göre ne kadar doğru olduğuna bakılması bilhassa eski baskı haritalarda sahile yakın yerlerde mevki koyarken dikkatli olunması gerekir.

Sahillerimizle ilgili haritalar için Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığına başvurabilirsiniz.

İrtibat tel. 0 216 322 25 80

http://www.shodb.gov.tr

Harita Okuma

Başlı başına bir ders olarak verilmesi gereken harita okuma konusu, ileri teknoloi navigasyon sistemlerini de daha iyi anlamak ve kullanmak için bir ön adımdır. Harita okumada, sadece harita üzerinde kullanılan işaret ve kısaltmaları bilmek yeterli değildir, bulunulan mevkiyi de doğru bir şekilde okumak gerekir.

Mevki Okuma:

Denizde her an için, gezi amaçlı ya da profesyonel yarış amaçlı olsun, mevki bulmak gerekir. Gezerken doğru bulunan mevkiler hayatımızı kurtarabilecekken, yarışırken doğru bulunan mevkiler size yarışı kazandırabilir.

Öncelikle harita üzerinde bulunan bir noktanın koordinatını okumayı görelim:

Coğrafya derslerinden bildiğimiz gibi haritalar enlem ve boylamlara bölünmüşlerdir. Enlem Ekvator?dan kuzeye doğru 90o ye, güneye doğru da 90o ye kadardır. Boylamlar ise 0o den doğuya doğru 180o ye, batıya doğru da 0o den 180o ye kadar toplam 360o dir. Harita üzerinde bir mevki, o mevkinin enlem ve boylamları tespit edilerek belirtilir. Haritanın sağ ve sol kenarı enlem derece ve dakikaları, üst ve altı ise boylam derece ve dakikalarını gösterir.

(60 dakika bir derece eder, haritanın sağ tarafındaki 1 dakikalık bölüm 1 deniz mili demektir.)

Mevki belirtilmek istenen noktadan en yakın kenarlara çizilen dik doğruların enlem ve boylamı kestiği noktalarda okunan değerler, o noktanın deniz (veya kara) üzerindeki coğrafi mevkiini verir. Mevki belirtilirken önce enlem sonra boylam değerleri belirtilir.

Örnek; 38o 04? N 38 derece 4 dakika (North) kuzey enlemi (0 derece Ekvatordur)
26o 21? E 26 derece 21 dakika (East) doğu boylamı (0 derece İngiltere- Greenwich)

Kuzey yarım kürede tüm enlemler kuzey, İngiltere (GW) nin doğusunda kalan yerler ise doğu bolamındadır. Bizim tüm denizlerimizde enlem daima (N) KUZEY boylam daima (E) DOĞU dur.

Bulunduğumuz yerin koordinatını bildirmek istersek o noktadan haritanın sağına bir dik çiziyoruz ve 38 derece 4 dakika kuzey olduğunu buluyoruz, aşağıya doğru bir dik çizersek de 26 derece 21 dakika doğu olduğunu bulunca mevkiimizi tam olarak bildirebiliyoruz ama bulunduğumuz noktayı haritada doğru olarak işaretlememiz gerek.

Vermiş olduğumuz bilgiyi alan kişi harita üzerinde bu derece ve dakikalardan geçen çizgileri çizerse birleştiği noktayı dolayısıyla nerede olduğumuzu kolayca belirliyebilir

Haritada bulunduğunuz yer olarak işaretlemiş olduğunuz noktanın doğru olduğundan emin olmanız için seyir esnasında (tekne ile yol alırken) devamlı olarak harita üzerinde nerede olduğunuzu adım adım takip etmeniz, rotanızı kerterizle (belirli noktaları pusula yardımı ile açısal olarak bulmak) devamlı olarak kontrol altında tutmanız gerek.

Haritada kısa ve uzun mesafe ölçme:

Haritanın iki yanında bulunan enlem ölçüleri aynı zamanda mesafe okumakta kullanılır. Burada unutulmaması gereken önemli bir nokta; mesafe ölçülecek iki noktanın mümkün olduğunca en yakın hizasındaki enlem dereceleri kullanılmalıdır.

Kısa mesafeler, genelde portolonlarda, portolonun altında sağ veya sol köşesinde verilmiş olan ölçekten pergel yardımıyla ölçülür.

Haritada ise gerek uzun, gerek kısa mesafelerde haritanın sağ veya sol kenarında bulunan arz (enlem) taksimatından pergel yardımıyla ölçülür. Enlem taksimatında görülen her derece arası 60 deniz mili mesafe olup her dakika için ise 1 deniz milidir.

OrienteeringStuff

Kerteriz

Gemi dışında bulunan bir maddenin yönünü belirtmek için geminin pusulasında ölçülen açısına (herhangi bir cismin yönü ile esas alınan yön arasındaki açı) kerteriz denir. Hakiki kerteriz ve nisbi kerteriz olarak iki çeşittir.

Hakiki kerteriz:

Bir maddenin coğrafik kuzey yönünden alınan kerterizine denir. 000o dan sağa doğru 360o ye kadar ölçülür. Haritaya çizilen bütün kerterizler hakikidir. Nisbi olarak çizilen kerterizleri haritaya çizmek için hakikiye çevirmek gerekir.

Nisbi kerteriz:

Geminin rotası hesaba katılmadan, pruvasından sancak yada iskeleye doğru ölçülen açıya nisbi kerteriz denir. Söylenirken de sancak mı iskele mi olduğu belirtilir.

Bu belirtilen kerterizler ticari amaçlı ya da gezi amaçlı yatlarda ve gemilerde kullanılır. Yarış yatlarında ise, kısa yarışlarda, bu şekilde harita üzerinde kerteriz alınmaz; sadece start esnasında fodepar olmamak için start hattının doğrultusunda (start şamandırası ile komite botunun üzerindeki start bayrağı doğrultusunda), kadar bir kerteriz alınır. Uzun yarışlarda ise, daha önceden gidilecek yerlerin haritaları chart plotter a girilir, ve GPS üzerinden rota çizilirken, daha önceden bilinen noktalar (sabit) kerteriz olarak harita üzerine işatlenir.

Kerteriz Koyma:

Hem yarışlarda start işleminde, hem hedef belirlemede, hem de demirledikten sonra demir taramasını çabuk anlayabilmek için kerteriz koyma işleminin düzgün yapılabilmesi çok önemlidir.

Kerteriz almak; belli bir noktayı bulabilmek için, ikişer noktanın birleşmesiyle oluşan iki doğruyu, bulunduğunuz nokta üzerinde kesiştirmek olarak tanımlanabilir. Bulunduğunuz noktaya kerterizi yerleştirince, bu noktadan ayrıldığınızda bile tekrar aynı noktaya geri dönüşünüzü mümkün kılarsınız.

Kerteriz alırken, seçeceğiniz noktaların mutlaka sabit olmasına dikkat etmelisiniz. Kıyıdaki bir camii, özel bir bina veya ağaç, bir fener veya bir kara parçası olabilir. Başka bir tekneyi, bulutları veya bir ormandaki ağacı referans noktası olarak almak yanlış sonuçlara sebep olabilir.