Etiket arşivi: kutup yıldızı

Rolex Sydney Hobart Yacht Race 2008

Cetvel Kullanılmadan Hesabi Olarak Yön Belirlenmesi

Bazı yöntemlerle cetvel kullanılmadan hesabi olarak yön belirlenebilir:

Kutup Yıldızı (Polaris)

Ekvator ile 60 derece N (kuzey) enlemi arasında bulunan bir gözlemci için Kutup Yıldızı’nın yönü en fazla 2 derece hata ile hakiki kuzeyi gösterir.

Meridyen Geçişi

Her hangi bir gök cisminin üst veya alt meridyenden geçişi kuzey veya güneyi belirler. Bu an gök cisminin yüksekliğinin en büyük (veya küçük) olduğu zamandır. Meridyen geçiş zamanının kestirilmesi zor olabilir. Eğer zaman ve bir almanak mevcutsa ve boylam biliniyorsa transit geçiş bulunabilir.

Asal Yükseklik Dairesindeki Gök Cismi

Eğer herhangi bir yöntemle asal yükseklik dairesindeki (Prima vertical) bir gök cismi belirleniyorsa (doğuya veya batıya doğru), bu andaki pusla semti gözlenebilir. Gök ekvatorundaki herhangi bir gök cismi doğuş veya batış anında asal yükseklik dairesindedir. Güneş için bu durum ekinoks zamanıdır. Mintaka yıldızı, Orion kuşağının lider yıldızı olup yaklaşık 0,3 derece S dec’e sahip olarak gök ekvatorunda farz edilebilir. Ekvator yakınındaki bir gözlemci için böyle bir gök cismi daima doğu veya batıyı gösterir. Ay, alt kenarının ufukta olduğu zaman gözlemlenmelidir.

Batan veya doğan gök cismi

Ay hariç olmak üzere bir gök cisminin yönü batış ve doğuşta aynıdır. Eğer yön doğuş ve batışta ölçülmüşse hakiki güney (veya kuzey) iki alınan değer arasında orta noktadır ve bu değerler arasındaki fark pusula hatasını verir. Bir örnekle açıklayalım:

Eğer bir gök cisminin pusula ile yönü 073 derece doğuşta ve 277 derece batışta hesaplanmışsa, (073 + 277) / 2 = 175 derecenin hakiki güneyden farkı olan 5 derece E pusula hatasıdır. Eğer Dec. Ve Lat. biliniyorsa doğuş ve batışta bir gök cisminin yönü diyagram veya hesap yoluyla bulunabilir. Basit bir astronomik olmayan yöntemle arazi sapma bulunabilir. Küpeşteden denize yüzebilen fakat rüzgara kapılıp süratle hareket etmeyen bir madde atılır. Bundan sonra filika istenen yönün aksi istikametinde dikkatlice dümen tutulur. Denizdeki maddenin hala görünür olduğu yarım mil veya daha uzakça bir yerde filika en küçük daire çizecek bir manevrayla çevrilip tekrar denizdeki madde pruvaya alınır. Manyetik rota, maddeye karşı olan rota ile karşıt rotanın ortalamasıdır. Eğer filika maddeden uzaklaşırken pusula 151 derece ve tekrar maddeye döndüğünde 337 derece okunmuşsa, 151 derece + 180 derece = 331 derece ve (337 derece + 331 derece) / 2 = 334 derece. Böylece bu rota üzerinde pusula arazi sapması (dev) 334 derece – 331 derece = 3 derece W olarak bulunur.

Çapraz çıta ile

Bir uzun ve bir kısa çıta birbiri üzerine, kısa olan hareket edecek biçimde yerleştirilir. Çıtanın ucundan bakıldığında bir doğrultu ufku, öteki doğrultu gök cismini birleştirir. Gök cisminin göz ile aynı doğrultuda olması için küçük çıta büyük çıta üzerinde hareket ettirilir. Alt için burada oluşan üçgenlerden birisi kullanılır. Büyük çıta ufuk çizgisine tutulur. Küçük çıtanın üst ucu gök cismi ile çakışana kadar hareket ettirilir. Küçük çıtanın boyunun yarısını, büyük çıtanın ucu ile çıtaların kesim noktasına kadar olan uzaklık ile böldüğümüzde bulunan sayının tangent değeri gök cisminin yüksekliğinin yarısıdır. Eğer tek dik üçgen kullanılmışsa bulunan değer tam yüksekliktir (Alt.). Örneğin, küçük çıta 18,7 cm, büyük çıta 34,3 cm ölçülmüşse, tek dik üçgen kullanılmışsa: 18,7 / 34,3 = 0,5418 bulunur. Tangent olarak bu değer 28,5 derece olur ki gök cisminin Alt. karşılığıdır.

pusulasiz-yon-bulma-teknigini-kullanan-canlilar_300x223

Göksel Seyir ve Yön Tayini

Güneşle Yön Tayini

Güneşli bir günde Dijital olmayan bir kol saatiyle yönümüzü bulabiliriz. Saatin akrebi güneşe yönlendirilir. Saat 12 ile akrep arasındaki açının açıortayı güneyi ters uzantısı ise kuzeyi gösterir. Bu yöntem sadece kuzey yarım kürede geçerlidir. Yönünüzü yaklaşık olarak verir.

Yıldızlarla Yön Bulma:

Dünyamızın kutup noktalarından geçen hayali eksen çizgisi kutup yıldızının çok yakınından geçmektedir. Bu nedenle geceleyin yıldızlar ve gezegenler hareket halinde iken (dünyanın kendi etrafında dönüşünden dolayı) kutup yıldızı sabit kalır.

Bu nedenle gökyüzünde yanlızca kutup yıldızını bularak onun kuzeyi gösterdiğini bilerek, amaçladığınız yönde gidebilirsiniz. Kutup yıldızını bulmak için belirgin bazı yıldız guruplarını bilmek zorundasınız. (Bu bilgiler kuzey yarım küresinde geçerlidir) Büyük Ayı yıldız gurubu 7 yıldızdan oluşur. Görünümü eğik duran kahve cezvesine benzer. Sapın karşısında yer alan kenarın uzunluğunu 5 le çarptığımızda ve kenar yönünde kutup yıldızını buluruz. Kutup yıldızını doğru bulduğumuzdan emin olmak için yan yatmış ve beş yıldızdan oluşan bir W harfine benzeyen Cassiopeia yıldız gurubunu kullanırız. Büyük W nun ortasındaki yıldız, kutup yıldızı doğrultusundadır.

Kutup Yıldızı’nı gördüğümüzde önümüz Kuzey, arkamız Güney yönünü gösterir.

Kutup Yıldızı şu şekilde bulunur : Büyük Ayı ve Küçük Ayı yıldız kümeleri bulunur. Bu yıldız kümeleri diğerlerine göre geometrik bir diziliş gösterirler. Büyük Ayı Yıldız Kümesi’nin 6. ve 7. yıldızları doğrultusunda çizilecek çizgi (takip edilecek doğrultu) ve bu iki yıldızın arasındaki mesafenin 5 katı kadar ötesinde daha büyük ve daha parlak bir yıldız bulunur. İşte bu Kutup Yıldızı’dır. Kutup Yıldızı aynı zamanda Küçük Ayı Yıldız Kümes’nin de 1. yıldızıdır.

Gökyüzünde Uzaklık Ölçümü

Takımyıldızları çıplak gözle bulmak ve gözlemek sözkonusu olduğunda, gökyüzünde çok geniş alanları ele almak gerekir. Açılar söz konusu olduğunda ve gökyüzünü bir kubbe olarak düşündüğünüzde, ufuktan başucu noktasına (zenit noktası) kadar olan mesafe 90 derecedir, aksi yöndeki ufka kadar da bir 90 derece daha vardır. Kolumuzu ileriye uzattığınızda, yumruğunuzun genişliği yaklaşık 10 derecedir. Kolunuzu uzattığınızda elinizle pek çok açıyı yaklaşık olarak ölçmek mümkündür. örneğin, Karışınız 25 dereceye karşılık gelir. önce yumruk yapıp sonra sadece serçe ve işaret parmaklarlarınızı olabildiğince açarak 15 dereceyi, işaret orta ve yüzük parmaklarınızı birleştirerek 5 dereceyi, serçe parmağınızın genişliğiyle 1 dereceyi ölçebilirsiniz.

Gökyüzündeki görünür uzaklıkları metre ya da kilometre gibi uzunluk ölçüleriyle ifade edemeyiz. Bunun yerine derece , dakika gibi açısal değerler kullanılır. Kolunuzu kaldırıp elinizi gökyüzüne uzatırsanız, bir karış, yaklaşık 25; yumruğunuzun genişliği 10; işaret ve serçe parmaklarınızın arası 15 olacaktır.

 

Kaynak: http://www.catamaranvega.com adlı internet sitesinden faydalanılmıştır.

 

Pusulasız Yön Bulma Methodları

Kutup Yıldızı’na Göre Yön Bulma

Büyük Ayı yıldız kümesi yedi yıldızdan oluşur ve göğün kuzey tarafında en kolay bulunabilen yıldız kümesidir.

Küçük Ayı yıldız kümesi de, Büyük Ayı’ya göre ters durumda ve yine yedi yıldızdan oluşmaktadır ve benzer şekildedir. Bir el arabasına da benzeyen Küçük Ayı yıldız kümesinin araba dingili oluşturan kısmın ucundaki yıldız, Kutup Yıldızıdır. Bu yıldız, dünyanın orta yerinden Kuzey Kutbuna bir çizgi çekildiğini düşünürsek, buna en yakın durumdadır. Yani Kutup yıldızına doğru bakarsak kuzeye bakmış oluruz.

Gündüzleri Pusulasız Yön Bulma

Eğer bir ormanda bulunuyorsanız, ağaçların hangi taraflarının yosun tuttuğuna bakmalısınız. Yosun daima güneş görmeyen tarafta, yani kuzeye bakan yüzeylerde oluşur.

Bir saat kadranı üzerindeki sayılarla da yön bulunabilir. Saati avucunuza alın, saatin akrep kolu güneşin yönünde olsun. Sonra saatin tam orta yerinden 12 sayısının bulunduğu yere doru zihninizden bir çizgi çizin. Böylece akrep kolu ile sizin düşündüğünüz çizgi arasında bir açı olur. Bu açıyı zihninizden eşit olarak ikiye bölecek bir çizgi daha düşünün ve bunu uzatın, önünüze doğru uzanan taraf güneyi, aksi taraf kuzeyi gösterir.

AY’a Göre Yön Belirleme

Tıpkı güneş gibi ayda doğudan doğar batıdan batar. Eğer hilal biçimindeki ayın iki ucunu hayalen bir çizgi ile birleştirip uzatınca ”d” harfi gibi bir biçim çıkıyorsa, Ay’ın iki ucu batıya dönük demektir. Çıkan şey ”b” harfi biçiminde ise, uçların yönü doğuya yöneliktir.

Harita Okuma

1) Bir haritanın alt ve üst tarafındaki derece ve onların dakikaları, ondalıkları, boylamı gösterir. Türkiye ve sahilleri, başlangıç, yani (0) noktası olan Greenwich’in doğusunda kaldığı için, buradaki boylamlar (E) işaretli, yani doğudur. Doğuya gidildikçe boylam büyür. Haritanın sağ ve sol iki yanındaki derece ve dakikalar ise enlemi gösterir. Ekvator sıfır hattı olup kuzeye doğru çıkıldıkça, enlem büyür. (N) işaretini alır, yani kuzeydir.

2) Haritada, iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek için, iki yandaki enlem göstergesinin derece ve dakikası kullanılır. 1 derece 60 mil olup her dakika 1 mile eşittir. Ayrıca her dakikada ondalıkla, yani ona bölünüp gösterilir. Mesafe ölçerken sakın, boylam göstergesini kullanmayın. Önce iki ucu sivri pergelle, iki nokta arasındaki açıklık ölçülür. Sonra yandaki enlem göstergesinde bu açıklığın kaç dakika, yani kaç mil olduğu okunur.

3) Türk haritalarında derinlik ve yükseklikler metredir. Eski İngiliz haritalarında, derinlik kulaç veya kadem, yükseklikler de kadem olarak gösterilir.

4) Türk haritalarında 10 m. derinlik hattı içinde kalan denizler, açık mavi, karalar sarı renkte gösterilir.

5) Haritada bir noktanın mevkii verilirken önce enlemi sonra boylamı okunur.

6) Haritada, bir noktanın enlemini bulmak için paralel cetvelin bir yakasını en yakın enlem çizgisine koyar, diğerini o noktaya çekip yandaki enlem göstergesi üzerinde derece ve dakikasını okuruz. Boylam içinde, bu sefer cetvelin bir yakası en yakın boylam çizgisine konur diğer yakası o noktanın üzerine çekilir. Haritanın alt veya üst kısmındaki göstergeden, önce derece, sonra dakika ve ondası okunur.

Cetvel yerine bu işlem pergelle de yapılabilir. En yakın boylam ve enlem çizgisinden o noktanın uzaklığı ölçülür. İlgili göstergede aynı çizgiden itibaren mesafe konarak derecesi okunur.

7) Denizde metreden başka kullanılan uzunluk ölçüleri şunlardır.

1 mil = 1852 m. <> 1 Gomina = 1/10

mil=185.2 m. <> 1 kadem = 30.5 cm

1 Kulaç = 1/100 <>Gomina = 2 <>yarda = 6 kadem<> Saattaki süratin mil olarak ifadesi knot

dır.

GPS Kullanırken, elinizdeki haritanın buna göre ne kadar doğru olduğuna bakılması bilhassa eski baskı haritalarda sahile yakın yerlerde mevki koyarken dikkatli olunması gerekir.

Sahillerimizle ilgili haritalar için Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığına başvurabilirsiniz.

İrtibat tel. 0 216 322 25 80

http://www.shodb.gov.tr

Yıldızlara Bakarak Yön Tayin Etme

Bulunduğunuz yarım küreye göre farklı yıldızlar veya takımyıldızlar kullanılarak yön tayini yapılır.

Kuzey Yarım Küre’de Yıldızlar İle Yön Tayini

Yıldızlar ile yön tayinin temeli, kutup yıldızı diye isimlendirilen ve daima kuzey yönünü gösteren yıldızın tespit edilmesi esasına dayalıdır. Gökte Kutup Yıldızını konumlandırabilmek için bilinen takımyıldızlardan yardım alınır. Bunların en bilinenleri Büyükayı ve Andromeda takımyıldızlarıdır. Özellikle açık havalarda daima görünen, şekli itibariyle kolaylıkla fark edilebilen Büyük Ayı Takımyıldızı, KuzeyYıldızının bulunmasında en büyük yardımcıdır.

Büyükayı Takımyıldızı hafif kırık sapı olan bir cezveyi andırır. Toplam yedi yıldızdan oluşan bu şekilde dört yıldız cezvenin dört köşesini ve diğer üç yıldız da sapını oluşturur. Sapın karşı köşesinde bulunan yıldızın, istikametinde Kutup Yıldızı vardır. Elinizi göğe doğru kaldırın ve parmaklarınızı başparmağınız cezvenin ilgili köşesine gelecek şekilde koyarsanız, küçük parmağınızı kutup yıldızını işaret eder ve bu da kuzey yönünü buldunuz anlamına gelir.

Güney Yarım Küre’de Yıldızlar İle Yön Tayini

Güney Yarım Küre’de özellikle kutup bölgesine yaklaştıkça takım yıldızlarının görülebilirliği azalır. Bu bölgelerde yön tespiti güney istikametinin tespiti ile gerçekleştirilir.

Bunun için öncelikle güney yarım küreden kolaylıkla görülen ve güneyin haçı ismi verilen takımyıldız tespit edilir.

Takımyıldızın tespitinin ardından, haçın uzun kenarlarını oluşturan iki yıldızdan, bir hayali doğru uzatılır, (hacın aşağı/uzun kısmına doğru) ve bu iki nokta arasındaki mesafenin yaklaşık beş katı kadar bir mesafe ilerlenir. O noktadan yerküreye doğru indirilen bir dik hayali çizgi güney istikametini gösterir. Bu aşamadan sonra coğrafi yapıda uygun bir obje (dağ, büyük ağaç vb.) kerteriz alınarak güney istikameti işaretlenmiş olur.