Etiket arşivi: titanic

Buzdağı (Iceberg)

Buzdağı… Titanic dahil bir çok geminin batmasına sebep olan buzdağları Kuzey ve Güney Kutbu denizlerinde bulunurlar. Sürekli kar yağışı olan bölgelerde karın üst üste yığılması ile kardan bir dağ daha sonra da koca bir buz kütlesi meydana gelir. Zamanla kıyıya doğru kayan bu katman deniz içerisinde parçalanarak devasa buzdağları oluşturur. Deniz üzerinde yüzen buzdağlarının uzunlukları bir kaç kilometreyi, kalınlığı ise 300 metreyi bulabilir.

Okyanusta ağır hareketlerle gezinen buzdağları, dağ buzullarının kırılması sonucu oluşmuş buz kütleleridir. Bir şekilleri yoktur ayrıca kırılmalar sonucu çok değişik şekiller oluşturabilirler. Bir buzdağı tamamen sudan oluştuğuna göre, suyun en az 3,98 santigrat derecede olması gerek ki bu buzdağı erimesin. Deniz tuzludur ve tuzlu su normal suya göre daha düşük bir donma noktasına sahiptir. Tuz dışında başka bir maddeyi suyun içine attığımızda da yine daha düşük bir donma noktası elde ederiz. Yani eğer buzdağı sadece sudan oluşmasaydı ve içinde başka maddeler de olsaydı hemen eriyip yok olurdu.

Bilindiği gibi su, katı halinin yoğunluğu sıvı halinin yoğunluğundan daha az olan  tek moleküldür. Böylece buz parçaları su üzerinde batmadan durabilirler. Su donduğunda, moleküller kristal bir şekil alır ve moleküller arası boşluk artmaya başlar. Bu boşluklar buz adalarının suda yüzmesine neden olur.

Bir dağ buzulu yüzlerce kilometre uzunluğa ve binlerce fit yüksekliğe sahip kar ve buz yığınıdır. Eğer yaz aylarındaki erime kış aylarındaki kar yağışından daha az olursa dağ buzullarının üzerindeki kar ve buz kütlesi artar. Bu ağırlık artışı sonucunda da dağ buzulları çok yavaş da olsa yerin dibine doğru göçmeye başlar. Bunun sonucunda dağ buzulu kıyıları daha sıcak olan okyanus suyu ile buluşur ve meydana gelen kırılmalar sonucu önce büyük bir buz kütlesi dağ buzulundan ayrılır. Daha sonrasında ise bu buz kütlesi yine kırılmalar sonucu daha küçük buz parçalarına ayrılır ve okyanusta yüzmeye başlar. Dağ buzulundan ayrılan bu parçalar sayesinde ağırlık biraz azalır ve dengelenmeye başlar.

Grönland?dan koparak gelen buz kütleleri özellikle ilkbahar ve yaz mevsiminde Kuzey Atlas Okyansu’nda sefer yapan gemiler için büyük bir tehdit oluşturur. Buna ek olarak Kanada?nın kuzeydoğu kesiminden gelen buzdağları  Labrador Akıntısı ile Newfoundland (Yeniel) kıyılarından güneye doğru hareket ederler. Buradan da Gulfstream Akıntısı’nın etkisiyle Ekvator?a doğru yol alırlar. Bazı buzullar tam olarak eriyip yok olmadan önce 27°’lik arz derecesine kadar ulaşırlar. Antarktika buzullarından kopanlar ise kuzeye doğru yol alırlar. Bunlar Hint ve Büyük Okyanus?ta sefer yapan gemiler için pek tehlike oluşturmazlar. En fazla kuzeye gidebilen buzdağı, Avustralya’nın 100 mil kuzeyine kadar yaklaşabilmiştir.

Kırılıp dağ buzulundan ayrıldıktan sonra bir buzdağı deniz içerisinde 3-6 yıl arası erimeden kalabilir. Fakat buzdağı sıcak denizlere doğru yol alırsa bu süre daha da kısalır. Ayrıca diğer buzdağları ile çarpışma ve azgın dalgalar da buzdağlarının yaşam süresini azaltır.

İstatistiklere geçmis en büyük buzdağının boyutları gerçekten hayret vericidir. 2000 yılında Antarktika?da bulunan ve B15 adı verilen buzdağı yaklaşık 500 metre kalınlığındaydı ve 5 kilometre karelik bir alanı kapsıyordu. B15 günümüze kadar bulunmuş en büyük buzdağı olarak kayıtlara geçti. Bu büyüklükteki buzdağlarına buz adası demek daha doğru olacaktır. Arktik (Kuzey Kutbu yakınındaki) buzdağları genelde Antarktika?daki buzdağlarına oranla daha küçüktür. Bunun nedeni ise, Antarktika?nın  geniş bir alana sahip olması ve buzul sayısının da az olmasıdır. Bu sayede buz dağı diğer buzdağlarına çarparak küçülmez ve büyüklüğünü korur.

Dünyada Kayıtlara Geçen En Büyük Buzdağı B-15

B-15 bulunduktan sonra hareketlerinin gözlemlenmesi için üzerine bir sismograf yerleştirildi. 2005?te dağılıp parçalara ayrılan B-15 üzerinde önemli sismik hareketler gözlemlendi. Peki bu devasa buzdağı neden dağılmıştı? Parçalanmadan 6 gün önce Alaska?da meydana gelen şiddetli fırtınanın oluşturduğu dalgalar Antarktika?ya kadar gelip B-15?i parçalara ayırdı.

Şekline Göre Buzdağları

1. Sivri Tepeli Buzdağı (Pinnacle iceberg)

2. Havuz Buzdağı(Drydock iceberg)

3. Takoz Buzdağı (Wedge iceberg)

4. Yassı Buzdağı (Tabular iceberg)

Okyanuslar üzerinde büyüklüğüne göre 6 çeşit buzdağı bulunur. Bunlardan en küçük olanı Küçük Buzul (Growler) olarak adlandırılır. Boyu ise bir otomobilinki kadar diyeyebiliriz. Bu çeşidin bir büyüğüne ise Ada buz Dağı Parçası (Bergy Bit) denir. Bu da küçük bir evin boyutlarına sahiptir. Kalan 4 kategori ise Küçük, Orta, Büyük ve Çok Büyük Buzdağı olarak adlandırılır. Çok büyük buz dağı 80 metre yüksekliğinde, 250 metre uzunluğundadır.

Denizcilik tarihinde birçok kaza ve ölüme sebep olan buzdağları okyanuslara açılmak isteyen denizcilerimizin en çok dikkat etmesi gereken konulardan. Buzdağlarını iyi tanımak ve hep tetikte olmak çıktığınız yolculuktan sağsalim dönmenizi sağlayacaktır.