Etiket arşivi: yer belirleme

Harita Üzerinde Çalışma

Harita üzerinde çalışabilmek için bilmemiz gerekenler aşağıdadır. Öncelikle aletlere bakacağız.

Harita Çalışması için Gerekenler

Harita üzerinde çalışırken bazı aletlere ihtiyacımız olur. Bunların en önemlisi orta sertlikte bir kurşunkalem, kalemtıraş ve silgidir. Çok yumuşak bir kurşunkalem silindiğinde iz bırakabilir, sert bir kurşunkalem ise silgi ile kolaylıkla silinemez ve haritanın kâğıdı zedelenir.

Pergel her iki ucu da sivri metal bir parçadır. Üstü dairesel olan ve düz olan modelleri vardır. Düz olan modeller iki elle kullanılabilir. Üstü dairesel olanlar ise tek elle açılıp kapatılabilir. Pergel harita üstünde mesafe ölçümleri için kullanılır.

Paralel cetvel rota çizimi için standart cetveldir. Kullanması en kolay olan cetvel budur. Yalnız biraz pahalı olması ve teknelerde harita masalarının küçülmesi nedeni ile tercih edilmemektedir. Plotter adı verilen ve daha küçük olan cetveller özellikle harita masası küçük olan tekneler için daha uygundur.

Navigasyon yapanların has favori aletleri vardır. Tecrübe kazandıkça hangi aletle daha rahat çalıştığınızı kendiniz bulacaksınız. Navigasyona başlarken elinizdekilerle yetinmelisiniz.

Mesafe

Daha öncede denizde mesafenin deniz mili ile ölçüldüğünü belirtmiştik.

Bir deniz mili enlemin bir dakikasına eşittir.

Bazı haritalarda mesafe ölçümü için cetveller varsa da haritanın yanlarında olan enlem ölçeğini mesafeleri ölçmek için kullanacağız.

Derinlikler metre olarak belirtilse de denizde kilometre kullanılmaz.

Harita üzerinde mesafe ölçümü iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek için pergelin iki ucunu noktalara koyarız. Bu ölçüyü aynı hizadaki enlem çizgilerine pergeli götürerek ölçeriz.

Bir diğer yöntem de enlem çizgileri üzerinde birim bir ölçü alarak (örneğin 1 mil veya 10 mil)bu ölçüyü iki nokta arasında pergeli çevirerek saymaktır. Aldığımız ölçekten küçük kalan son bölümü yine pergeli ayarlayarak alır ve enlem çizileri üzerinde ölçeriz. Enlem dakikaları için kullandığımız işareti mil için de kullanabiliriz. Örneğin 34 deniz mili yerine 34’ kullanabiliriz.

Yandaki resimlerde Ayvalık çıkışından Midilli Güney Doğu ucuna kadar olan mesafenin pergel ile ölçülmesi gösterilmiştir. Bu mesafe 10,5 deni milidir.

Rota Belirlemesi

Harita üzerinde çalışırken yönler pusulaya göredir. Buna göre rota çizerken yönümüzü harita üzerindeki pusula gülüne göre belirleyeceğiz. Pusula gülünün dış dairesi gerçek Kuzey’e göre çizilmiştir. Kuzey Güney bağlantı çizgisi boylamlara Batı Doğu çizgisi ise enlemlere paraleldir. Şimdilik sadece manyetik pusulayı kullanmayı planladığımıza göre biz pusula gülünün iç dairesini kullanacağız. Bu daire manyetik Kuzeyi gösterecek şekilde çizilmiştir.

Rotanın Çizilmesi

Rotayı belirleyen çizgi harita üzerine çizildikten sonra yönünü pusulaya göre belirlemek için paralel cetvel veya plotter kullanılır.

Paralel Cetvel

Paralel cetvelle çalışırken pusula gülünün içindeki daireyi esas alacağız. Böylece varyasyonla uğraşmak zorunda kalmayacağız. Bu örnekte Ayvalık çıkışından Midilli’nin Güney Doğu ucuna çizdiğimiz rotayı örnek alacağız: Paralel cetveli Ayvalık çıkışı ile Midilli Adası Güney Doğu ucu arasına çizdiğimiz hattın üzerine koyuyoruz. Cetvelin bir tarafını harita üzerinde hiç oynatmadan diğer tarafını açıyoruz. En yakın pusula gülü Çeşme Sisam Adası arasında denizin üzerinde. Açmış olduğumuz tarafı sabitleyip, bu sefer diğer tarafı hareket ettiriyoruz, ve bu hareketleri tekrarlayarak cetveli pusula gülünün üstüne kadar kaydırıyoruz.

Cetvelin bir kenarı pusula gülünün tam ortasındaki noktaya gelince onu sabitliyoruz ve açıyı okuyoruz. Ayvalık’tan Midilli’ye doğru gideceğimize göre açımızı Güneye yakın uçtan ve içteki daire üzerindeki açılardan okuyacağız. İçteki daire üzerinde 173o okuyoruz. Bu manyetik pusulada takip edeceğimiz açıdır. Gerçek Kuzeye göre ise gitmemiz gereken yönü dıştaki daireden 169 derece olarak okuyabiliriz. Paralel cetveli kullanmak kolaydır. Eğer açıp kapama sırasında cetvelin kaydığını hissederseniz veya masanız küçük olduğu için masa kenarına takılırsa gerekli düzenlemeleri yapıp ölçüme yeniden başlamak en doğrusudur.

Plotter Kullanarak

Bu cetveli kullanırken pusula gülü üzerinden okuma yapmayacağız.

  • Pusula gülü üzerinden varyasyon değerini okuyun. Plotterin bir kenarını hattın üzerine yerleştirin.
  • Plotter üzerindeki pusula gülünü harita üzerindeki bir enlem veya boylama göre çevirin.
  • Plotter üzerinden açıyı okuyun. Bu açı gerçek Kuzey’e göre seyir açınızdır.
  • Gerçek Kuzey’den manyetik Kuzey’e geçmek için 4 derece ekleyin. 173 derecesizin manyetik açınızdır.

Yer Belirleme

Bulunduğunuz yeri belirlemek için iki temel yöntem vardır:

  • Enlem ve Boylamını vererek
  • Sabit bir noktaya göre açınızı ve mesafenizi vererek.

Acil durumlarda yaklaşık yer belirlemesi yapılabilir, ama ideal olan yukarıdaki metodları kullanmaktır. Örneğin Kınalı Ada’nın batı ucunun yaklaşık 1 mil Kuzey’indeyiz şeklinde bir yer bldirme hiç bildirmemekten iyidir. Enlem ve Boylam vererek yer belirtme en hassasıdır. Harita veya GPS ile yeriniz kesin olarak tespit edilir.

Sabit bir noktaya göre yer belirtirken Fenerbahçe fenerini 10 derecede görüyorum ve 2,5 mil mesafedeyim denilebilir. İki değişik sabit noktaya göre de yer verilebilir. Örneğin Fenerbahçe fenerini 340 derecede görüyorum. Maltepe sığlığı Güney Kardinali ise 90 derecede görüyorum. Bu iki hattın kesiştirilmesinde tam yeriniz belli olur. Harita üzerinde aynı açılar çizilerek enlem ve boylam tespit edilebilir.

Enlem ve Boylama Göre Haritada Yer Belirlemesi

Aldığınız kerterizlere göre teknenin yerini belirlediniz ve haritada yerinizi işaretlediniz. Bulunduğunuz yerin enlem ve boylamını bulmak istiyorsunuz.

  • Paralel cetvelinizi bir enlem veya boylama koyun. Paralel cetveli oynatmadan kaydırarak cetvel belirlediğiniz noktadan geçene kadar kaydırın. Teknenin bulunduğu noktadan cetvelin bulunduğu hat üzerinde en yakın enlem veya boylama kadar olan mesafeyi ölçün. Cetveli enleme göre koyduysanız boylam, boylama göre koyduysanız enlem çizgisine kadar ölçeceksiniz. Bu çizginin harita kenarındaki değerini bulun ve 13 aynı doğrultuda pergelle ölçtüğünüz miktarı taşıyor. Aynı işlemi enlemle yaptıysanız boylamla, boylamla yaptıysanız enlemle tekrarlayın. Bulunduğunuz yerin koordinatlarını öğrendiniz.
  • Aynı işlemi plotter ile yapmak için Plotter üzerindeki pusula gülünü Kuzey’e çevirin. Plotterin bir kenarını teknenin bulunduğu noktaya yerleştirin ve bu noktadan ayrılmadan enlem veya boylam çizgisi ile dik veya tam yatık olmasını sağlayın. Plotterin harita kenarındaki ölçeği kestiği yer size baktığınız yöne göre enlemi veya boylamı verecektir

Sürat

Denizde hız ölçüsü knot’dur. Knot deniz mili/saat anlamına gelir 7 knot hız yapan bir tekne bir saatte 7 mil gitmiş demektir. Bu nedenle knot/saat yanlış bir kullanımdır. Knot zaten saatteki deniz mili olarak hız anlamındadır. Hızınızın kaç knot olduğunu bildiğinizde ne kadar mesafeyi ne kadar zamanda gideceğinizi kolayca bulabilirsiniz.*

* Bu yazı, Ahmet ÇELENOĞLU’nun “Navigasyona Başlangıç” kitabından alınmıştır.